Iran đang thiết lập khung pháp lý mới tại eo biển Hormuz với việc giới hạn lưu thông và dự định thu phí, khiến các quốc gia phương Tây lên tiếng phản đối.
- Rạn nứt NATO: Ông Trump đe dọa rút quân và trừng phạt các đồng minh châu Âu
- Mỹ và Iran thực thi lệnh ngừng bắn 2 tuần giữa căng thẳng eo biển Hormuz
- Uranium của Iran: Mỹ nói Tehran sẵn sàng bàn giao vật liệu hạt nhân
Những rào cản mới trên tuyến đường biển huyết mạch
Bản tin từ Tehran ngày 9/4 cho thấy một thực trạng mới đang hình thành tại eo biển Hormuz khi lưu lượng tàu thuyền bị cắt giảm xuống mức tối thiểu. Theo các thỏa thuận mới nhất, mỗi ngày chỉ có một nhóm nhỏ tàu được phép di chuyển qua vùng nước hẹp chia tách Iran và Oman này. Đây là hệ quả trực tiếp từ các cuộc đàm phán ngừng bắn giữa Iran và Mỹ sau một giai đoạn đối đầu quân sự căng thẳng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị trường năng lượng thế giới.
Thực tế ghi nhận sự phân chia lối đi rõ rệt trong những ngày gần đây nhằm quản lý dòng tàu thuyền qua lại. Một lối đi nằm gần đảo Larak hiện do các lực lượng chức năng Iran trực tiếp kiểm soát, trong khi lối đi thứ hai nằm gần bờ phía Oman dành cho các tàu do quốc gia này sở hữu hoặc quản lý. Sự thay đổi này cho thấy quyền tự do đi lại cũ đã bị thay thế bằng một hệ thống phân luồng có điều kiện, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan.
Các chuyên gia hàng hải lưu ý rằng việc Iran yêu cầu tàu thuyền tiết lộ thông tin hàng hóa và chủ sở hữu là một bước đi nhằm tăng cường giám sát an ninh. Điều này khác hẳn với tiền lệ trước đây khi tàu thuyền thường đi qua eo biển này mà không phải đối mặt với nhiều thủ tục hành chính phức tạp. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran cũng khẳng định rõ ràng rằng sẽ không có chuyện quay lại trạng thái tự do như cũ, đặc biệt là đối với các tàu liên quan đến Mỹ hoặc Israel.
Cuộc tranh luận về luật pháp và tự do hàng hải
Đại sứ Ali Bahreini tại Liên hợp quốc đã công khai ý định của Iran trong việc đàm phán lại chế độ pháp lý của eo biển. Ông giải thích rằng tác động của xung đột đã lan tỏa đến mọi khía cạnh của đời sống quốc tế, bao gồm cả các quy tắc hàng hải. Tehran muốn thảo luận về một cấu trúc mới, nơi họ có quyền can thiệp sâu hơn vào việc quản lý vận tải biển tại cửa ngõ Vùng Vịnh, thay vì chỉ đóng vai trò là một quốc gia ven biển như trong các công ước cũ.
Điểm gây xung đột lớn nhất hiện nay là dự định áp phí quá cảnh của Iran, một hành động được phương Tây coi là vi phạm luật pháp quốc tế. Iran lập luận rằng họ cần chi phí để duy trì an ninh và quản lý tuyến đường, nhưng EU và Mỹ lại cho rằng điều này sẽ tạo ra một tiền lệ nguy hiểm cho các tuyến hàng hải quan trọng khác. Sự khác biệt về quan điểm này đang đẩy eo biển Hormuz vào một giai đoạn bất ổn mới về mặt pháp lý, ảnh hưởng trực tiếp đến giá cước vận tải.
EU đã khẳng định lập trường không khoan nhượng đối với bất kỳ khoản lộ phí nào tại vùng biển quốc tế này. Họ cho rằng quyền tự do hàng hải phải được đảm bảo không điều kiện để duy trì chuỗi cung ứng toàn cầu ổn định. Trong khi các cuộc thảo luận tương lai về chi tiết cụ thể vẫn chưa diễn ra, tình hình tại Hormuz hiện vẫn rất mong manh với các thỏa thuận mang tính chất tạm thời, đòi hỏi cộng đồng quốc tế phải theo dõi sát sao từng diễn biến mới.
Theo: Báo Dân trí