Đắk Lắk – Giá thu mua sầu riêng tại các vùng nguyên liệu trọng điểm giảm sâu so với cùng kỳ, trong khi kim ngạch xuất khẩu của ngành hàng tỷ USD này vẫn ghi nhận mức tăng cao.
- Tòa án Cà Mau tuyên án 44 bị cáo vụ hẹn đánh nhau
- Công an Đà Nẵng triệt phá đường dây cá độ bóng đá gần 60 tỷ đồng
- Chín tỉnh xác minh điểm thi, thêm 15 người bị khởi tố ở Tuyên Quang
Ngày 16/7, giá sầu riêng Monthong loại A tại Đắk Lắk chỉ còn 63.000-65.000 đồng/kg, còn Ri 6 loại A dao động 35.000-39.000 đồng/kg, giảm 30-50% so với cùng kỳ năm ngoái. Nguyên nhân được các thương lái và doanh nghiệp xác định từ nguồn cung tăng, tỷ lệ trái đạt chuẩn xuất khẩu thấp và các yêu cầu siết chặt từ thị trường Trung Quốc.
Mức giảm diễn ra đồng loạt ở nhiều vùng trồng và nhiều loại sầu riêng. Tại Đắk Lắk, hàng loại B chỉ còn 43.000-45.000 đồng/kg; tại khu vực Bình Phước cũ (nay thuộc Đồng Nai), giá Monthong loại A ở mức 65.000-69.000 đồng/kg, loại B 48.000-50.000 đồng/kg. Ri 6 loại B trên cả nước chỉ còn 20.000 đồng/kg. Musang King, từng được gọi là “vua sầu riêng”, cũng giảm còn 50.000-70.000 đồng/kg, mức thấp nhất kể từ khi loại trái này được bán thương mại tại Việt Nam.
Ông Lê Trường, thương lái thu mua sầu riêng tại Đắk Lắk, cho biết gần 10 ngày qua giá thu mua giảm liên tục; một số kho trả giá cao hơn nhưng đi kèm tiêu chí khắt khe hơn. Ông Trịnh Văn Quang, quản lý thu mua tại Công ty xuất khẩu Hoàng Thắng, nói tỷ lệ sầu riêng đạt chuẩn xuất khẩu không đạt như kỳ vọng, khiến doanh nghiệp dè dặt trong thu mua. Theo ông Quang, mưa kéo dài khiến nông dân không xử lý kỹ thuật kịp thời, làm chất lượng cơm sầu riêng bị ảnh hưởng; tại doanh nghiệp của ông, trung bình 10 xe hàng về kho chỉ giữ lại được 4-5 xe đạt chuẩn, tỷ lệ hao hụt lên đến 50%.
Cùng lúc, Trung Quốc – thị trường nhập khẩu lớn nhất của sầu riêng Việt Nam – đang siết chặt quy định về mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp không dám thu mua ồ ạt, làm sức mua trên thị trường suy giảm. Để phòng ngừa rủi ro, doanh nghiệp của ông Quang đã giảm sản lượng xuất khẩu xuống còn 1-2 container mỗi ngày, thay vì 3-4 container như cùng kỳ năm ngoái; nhiều đơn vị khác cũng chọn cách làm tương tự, càng kéo giá nguyên liệu đi xuống.
Trong khi giá trong nước giảm, số liệu xuất khẩu lại cho thấy chiều ngược lại. Theo Hải quan Việt Nam, 5 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đạt hơn 562,4 triệu USD, tăng 45% so với cùng kỳ, chiếm khoảng 20,3% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả cả nước. Riêng tháng 5, con số này đạt 269 triệu USD, tăng 278% so với tháng trước và tăng 32% so với cùng kỳ năm 2025. Sầu riêng tươi chiếm 483 triệu USD, tương đương 86% tổng kim ngạch; sầu riêng đông lạnh đạt 78 triệu USD, chiếm 14%. Trung Quốc vẫn là thị trường lớn nhất, đạt 492 triệu USD trong 5 tháng, tăng 76,7% và chiếm 87,5% tổng giá trị xuất khẩu.
Ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng thư ký Hiệp hội rau quả Việt Nam (Vinafruit), lý giải mức tăng kim ngạch bắt nguồn từ diện tích trồng sầu riêng mở rộng nhanh, kéo nguồn cung tăng mạnh, có thời điểm vượt khả năng hấp thụ của thị trường. Nhưng ông cũng nhìn nhận giá xuất khẩu giảm đã bộc lộ vấn đề về chất lượng sản phẩm. “Về lâu dài, muốn thúc đẩy ngành phát triển bền vững, cần tập trung vào nhiều vấn đề, trước hết là nâng cao chất lượng sản phẩm toàn diện và đồng bộ. Muốn nâng cao, phải giải quyết bài toán mã số vùng trồng”, ông nói.
Số lượng mã số vùng trồng hiện nay còn ít so với dung lượng thị trường, xuất phát từ các quy định “cứng”. Ông Mười dẫn chứng một số nhà vườn diện tích 2-3ha dù được cấp mã truy xuất nguồn gốc nhưng chưa đủ điều kiện cấp mã số vùng trồng; có trường hợp đủ diện tích và truy xuất nguồn gốc nhưng chưa đáp ứng quy định sản xuất chuyên canh một loại cây. “Điều này rất khó trong việc quản lý đồng bộ. Khi toàn bộ chuỗi được quản lý thống nhất thì mới có thể thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh xuất khẩu theo yêu cầu của thị trường”, ông nói, cho rằng việc tháo gỡ cần thêm sự phối hợp từ các thị trường nhập khẩu.
Ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội sầu riêng Đắk Lắk, xác nhận thực tế tương tự tại địa phương: diện tích được cấp mã số mới dừng ở con số 280, trong khi dung lượng thị trường rất lớn. Ông nhấn mạnh việc đẩy nhanh số hóa và minh bạch thủ tục cấp mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc là yêu cầu cấp thiết. “Quan trọng là phải siết chặt vấn đề an toàn thực phẩm ngay từ vùng trồng, từ từng vườn của nông dân. Chúng ta cần tuân thủ nghiêm các quy định, bởi thị trường nội địa hay xuất khẩu đều là thị trường và đều phải đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng. Cơ quan quản lý nhà nước cũng cần tăng cường kiểm tra sự tuân thủ nói trên”, ông Trung lưu ý.
Bà Ngô Tường Vy, Tổng Giám đốc Tập đoàn Chánh Thu, cho rằng giá sầu riêng giảm không chỉ do cung vượt cầu mà còn từ yếu tố chất lượng. Bà cho biết hai năm qua, tại Tây Nguyên, thời tiết bất lợi khiến tỷ lệ cơm sầu đạt chuẩn giảm, cộng với việc nông dân chưa sử dụng phân bón phù hợp làm thay đổi chất lượng trái. Không riêng Việt Nam, giá sầu riêng ở các nước lân cận cũng giảm; theo bà, khi diện tích trồng tiếp tục mở rộng, giá có thể giảm thêm 5-10% mỗi năm, nên nâng chất lượng thay vì mở rộng diện tích mới là chìa khóa để duy trì giá trị ngành hàng.
Hà Lê (tổng hợp)