Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington sẽ áp dụng biện pháp kinh tế chưa từng có nhằm gây sức ép lên Iran, khi xung đột kéo dài gần sáu tháng bế tắc.
- Khởi tố 11 bị can trong đường dây môi giới mua bán thận tại TPHCM
- Động đất Indonesia: 68 người chết, gần 13.000 người khiếp đảm chưa dám về nhà
- Cậu học trò trong ảnh gây sốt mạng với cha làm tài xế đã đỗ ngành Y
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Washington sẽ triển khai các biện pháp mới từ tuần tới, sau đó ông Trump tái khẳng định kế hoạch tại Garden City, bang New York. Động thái được đưa ra khi chiến sự Mỹ – Israel với Iran kéo dài từ 28/2.
Bessent phát biểu trên Newsmax tối 13/8, tương ứng rạng sáng 14/8 theo giờ Hà Nội, rằng Washington “sẽ áp dụng những biện pháp chưa từng thấy trong lịch sử cô lập kinh tế một quốc gia” ngay trong tuần tới. Ngày 14/8, tại Garden City, ông Trump gọi kế hoạch này là đòn “một – hai”, đi cùng lệnh phong tỏa cảng biển Iran.
“Chúng tôi sẽ giáng một đòn kinh tế cực mạnh vào Iran”, ông Trump nói.
Cuộc chiến bắt đầu sau cuộc không kích ngày 28/2 khiến lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei thiệt mạng. Mojtaba Khamenei, con trai ông, sau đó được chọn kế nhiệm và tuyên bố bảo vệ năng lực hạt nhân, tên lửa như “tài sản quốc gia”.
Mỹ tiếp tục phong tỏa cảng biển Iran và eo biển Hormuz, tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu khí toàn cầu. Từ giữa tháng 4, Washington triển khai chiến dịch “Economic Fury” (Cuồng nộ Kinh tế) do Bessent phụ trách, nhằm vào tài chính, dầu mỏ, mạng lưới né trừng phạt, hoạt động mua vũ khí và tài sản số Iran.
Bộ Tài chính Mỹ cho biết khoảng 500 tỷ USD tiền số liên quan Iran đã bị phong tỏa. Giới quan sát cho rằng Washington trở lại với trừng phạt khi kho vũ khí dần cạn và chiến sự gây tranh cãi trong nước.
Nhà Trắng cho rằng cách tiếp cận được gọi là “Áp lực tối đa” dưới nhiệm kỳ đầu của ông Trump có thể hiệu quả hơn lần này, do Iran ít khả năng né trừng phạt qua nước thứ ba.
Sức ép kinh tế và bài toán ngoại giao
Điểm đáng chú ý là ông Trump từng nói 50 năm gây sức ép kinh tế không thể ngăn tham vọng hạt nhân Iran, nhưng Washington hiện tiếp tục đặt công cụ này vào trung tâm kế hoạch kết thúc chiến tranh. Kinh tế Iran đã chịu tổn thất đáng kể, với lạm phát theo năm gần đây ở mức 77% và đồng rial giảm hơn 10% so với trước chiến sự, theo dữ liệu ngân hàng trung ương Iran được Bloomberg dẫn lại.
Dù sức ép gia tăng, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei khẳng định Tehran “sẽ không khuất phục” trước trừng phạt. Brett Erickson, giám đốc điều hành Obsidian Risk Advisors, cho rằng việc nhắm vào các cá nhân, tổ chức nhỏ giống trò “đập chuột”, khó đổi hành vi Iran vì nước này có thể lập thực thể mới thay thế.
Miad Maleki, chuyên gia tại Quỹ Bảo vệ Dân chủ (FDD), nhận định phát biểu của Bessent có thể báo hiệu Washington sắp siết các hãng vận chuyển dầu, bên mua và kênh đổi ngoại tệ giúp Iran thanh toán hàng nhập khẩu. Tuy nhiên, các biện pháp mạnh hơn như trừng phạt nhà máy lọc dầu tư nhân hoặc ngân hàng lớn Trung Quốc có thể tạo thêm sức ép ngoại giao.
Trung Quốc mua hơn 80% dầu xuất khẩu của Iran, trong khi Washington muốn duy trì quan hệ ổn định với Bắc Kinh trước cuộc gặp Trump – Tập Cận Bình dự kiến cuối năm. Bài toán không chỉ là mức độ trừng phạt, mà còn là khả năng đồng đô la tạo kết quả bom đạn chưa đạt được.
Nguyễn Hiệp (tổng hợp)