Tại New York, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đưa ra đề xuất mở lại eo biển Hormuz trong 7 ngày, nhưng Tổng thống Mỹ Donald Trump bác bỏ và cho rằng các điều kiện chưa thể chấp nhận.
- Chính phủ tiếp tục duy trì chính sách giảm thuế xăng dầu đến hết năm
- Tài xế xe khách bị phạt vì vừa lái xe vừa nghe điện thoại
- “Chợ phiên số” giúp nông sản vùng cao tìm thêm đầu ra
Tối 26/9 (giờ Hà Nội), ông Trump nói Iran muốn đạt thỏa thuận vì đang chịu tổn thất lớn, trong khi Washington vẫn để ngỏ khả năng đàm phán. Ông tuyên bố: “Tôi cũng muốn đạt thỏa thuận. Nhưng thỏa thuận đó là không thể chấp nhận được”.
Đề xuất của Tehran được chuyển tới Washington qua trung gian Qatar trong thời gian Đại hội đồng Liên Hợp Quốc họp tại New York. Iran yêu cầu Mỹ dỡ phong tỏa hải quân với các cảng, miễn trừ trừng phạt dầu mỏ, giải phóng khoảng 12 tỷ USD tài sản bị đóng băng và thực hiện lệnh ngừng bắn rộng hơn, gồm Li Băng và Yemen.
Hai bên bất đồng về thứ tự thực hiện
Theo kế hoạch, các điều kiện của Mỹ sẽ được thực hiện trước, sau đó Iran mở lại Hormuz và bắt đầu đàm phán về thỏa thuận cuối cùng vào ngày thứ bảy. Nội dung này dựa trên bản ghi nhớ Mỹ – Iran ký giữa tháng 6, nhưng được rút ngắn tiến trình sau khi văn kiện trước đó đổ vỡ vì bất đồng.
Một quan chức Mỹ nói với CBS rằng Washington vẫn hoài nghi do Tehran từng nổ súng vào tàu thương mại, trái với bản ghi nhớ. Trong khi đó, Iran cho biết ngày 30/9 đã nhận đề xuất đối ứng từ Mỹ và đang cân nhắc; bất đồng hiện tập trung vào thứ tự thực hiện các bước.
Hormuz là tuyến hàng hải quan trọng của thị trường năng lượng, nơi khoảng một phần năm lượng dầu khí giao thương toàn cầu từng đi qua trước chiến sự. Sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel cuối tháng 2, Iran gần như đóng eo biển, còn Mỹ phong tỏa các cảng Iran, khiến hoạt động vận chuyển và giá năng lượng chịu
Áp lực kinh tế cũng xuất hiện ở cả hai phía. Dữ liệu Kpler được dẫn trong bài cho thấy xuất khẩu dầu và nhiên liệu từ vùng Vịnh đã phục hồi lên khoảng 94% mức trước chiến sự nhờ các tuyến vòng, nhưng dầu Brent vẫn quanh 96-100 USD/thùng, cao hơn trước chiến sự hơn một phần ba.
Tại Iran, đồng rial xuống mức thấp kỷ lục, với hơn 2,5 triệu rial đổi một USD ngày 29/9. Chuyên gia Andreas Krieg, phó giáo sư Đại học King’s College London, cảnh báo: “Nguy cơ là ông ấy đang nhầm lẫn nỗi đau của Iran với việc Iran sẵn sàng đầu hàng”. Ông cho rằng Tehran đang đặt cược vào thời gian và kéo dài có thể là kết cục khả dĩ.
Washington cũng phát đi những tín hiệu khác nhau. Một quan chức Mỹ nói với CBS rằng ông Trump sẵn sàng nới trừng phạt và trả lại tiền bị đóng băng nếu hồ sơ hạt nhân có tiến triển, nhưng ông Trump phủ nhận đã đề nghị như vậy. Ngày 30/9 (giờ Mỹ), ông nói phải chọn giữa “làm nổ tung họ hoặc đạt thỏa thuận”, trong khi Wall Street Journal dẫn các quan chức Mỹ giấu tên cho biết ông dự đoán các đợt ném bom sẽ tái diễn sau bầu cử giữa kỳ ngày 3/11.
Đến ngày 30/9, các cuộc tiếp xúc gián tiếp vẫn tiếp diễn qua trung gian Qatar. Những khác biệt về điều kiện, trình tự thực hiện và vấn đề hạt nhân cho thấy Washington và Tehran chưa tìm được cách thức chung để đưa Hormuz trở lại hoạt động bình thường.
Nguyễn Hiệp (tổng hợp)