Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn với Iran đã “tan vỡ” và ra lệnh nối lại không kích, trong khi giới phân tích cảnh báo bước đi này có thể đẩy xung đột vượt tầm kiểm soát.
- Nhà hai tầng kiên cố ở Lai Châu bị lũ cuốn sập trong lũ dữ
- Thái Nguyên lên tỉnh loại I nhờ vốn FDI và tốc độ đô thị hóa
- Hải quan lên tiếng về kiểm soát nhập khẩu kim cương sau vụ buôn lậu
Theo hãng tin AP, các phát biểu mâu thuẫn liên tiếp của ông Trump – vừa tuyên bố chấm dứt thỏa thuận vừa khẳng định không quay lại một cuộc chiến kéo dài – diễn ra trong bối cảnh Mỹ muốn buộc Iran ngừng tấn công tàu thuyền tại eo biển Hormuz và từ bỏ chương trình hạt nhân. Diễn biến này xảy ra ngay sau khi Iran tổ chức tang lễ cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei tại đền Imam Ali ở Najaf, Iraq hôm 8/7, trước khi linh cữu được đưa về nước an táng vào ngày 9/7.
Trong vòng vài ngày, ông Trump đưa ra hai phát biểu trái ngược nhau về Iran: một mặt tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn đã “tan vỡ”, mặt khác khẳng định các đợt không kích mới không đồng nghĩa với việc quay lại một cuộc chiến kéo dài. Theo AP, đây có thể là chiến thuật nhằm gây sức ép buộc Iran chấm dứt các vụ tấn công tàu thuyền tại eo biển Hormuz và chấp nhận yêu cầu của Mỹ về chương trình hạt nhân.
Ông Michael Eisenstadt, chuyên gia thuộc Viện Washington về Chính sách Cận Đông, nhận định: “Hai bên vẫn đang trong quá trình đàm phán, bất chấp những gì tổng thống phát biểu”. Ông cho rằng tuyên bố thỏa thuận đã chấm dứt cũng có thể chỉ là một phần của chiến thuật đàm phán.
Giới phân tích cảnh báo phép tính của ông Trump tiềm ẩn rủi ro lớn hơn những lần leo thang trước. Ông Ali Vaez, Giám đốc phụ trách Iran của Tổ chức Khủng hoảng quốc tế, giải thích: “Tình huống lần này dường như là nỗ lực gia tăng áp lực quân sự mà vẫn để ngỏ cánh cửa ngoại giao. Song buộc đối phương phải nhượng bộ trước sức ép là một canh bạc nguy hiểm. Đến một thời điểm nào đó, nó có thể tự tạo ra động lực leo thang và biến thành chính cuộc chiến mà ban đầu các bên muốn tránh”.
Ông Vaez cho rằng Iran vẫn có động lực quay lại bàn đàm phán vì những lợi ích kinh tế đã nêu trong bản ghi nhớ thỏa thuận hòa bình. Trong khi đó, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ diễn ra trong bốn tháng tới có thể làm thay đổi tính toán của ông Trump, khi giá dầu và chi phí nhiên liệu tăng do xung đột leo thang có nguy cơ gây bất lợi cho khả năng kiểm soát Quốc hội của Đảng Cộng hòa.
Lập trường hai bên đến nay vẫn cứng rắn: ông Trump tuyên bố không còn mặn mà với thỏa thuận ngừng bắn và sẵn sàng tiếp tục gây sức ép quân sự, còn Iran khẳng định sẽ không khuất phục trước điều họ gọi là hành động “bắt nạt” và vi phạm cam kết của Washington. Tổng thống Mỹ cũng cho rằng việc giá dầu tăng là cái giá có thể chấp nhận để ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Trước nguy cơ xung đột kéo dài, các bên trung gian khu vực vẫn đang nỗ lực cứu vãn lệnh ngừng bắn. Một quan chức tình báo khu vực tham gia hòa giải cho biết Ngoại trưởng Pakistan, Ngoại trưởng Qatar, Giám đốc Cơ quan tình báo Ai Cập, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ và lãnh đạo Saudi Arabia đều tham gia các nỗ lực này, trong khi các cuộc liên lạc cấp cao giữa Washington và Tehran vẫn tiếp diễn bất chấp lòng tin mong manh giữa hai bên.
Nguyễn Hiệp (tổng hợp)