Hà Nội – Thông tin hồ Đồng Mô có thể còn một cá thể rùa Hoàn Kiếm đang được các nhà khoa học tiếp tục kiểm chứng, sau khi cá thể từng được xác nhận chết năm 2023.
- Hà Tĩnh thả rạn nhân tạo xuống biển bằng tiền bồi thường Formosa
- Trí tuệ nhân tạo trở thành trợ thủ của bác sĩ
- Bị truy nã, Trần Văn Hùng đến công an đầu thú
Ngày 22/9, Cổng thông tin điện tử Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đăng thông tin về loài Rafetus swinhoei tại hồ Đồng Mô, Hà Nội. GS.TS Nguyễn Quảng Trường, Phó viện trưởng Viện Sinh học, cho biết cần thêm bằng chứng trước khi xác thực thông tin về một cá thể khác.
Rùa Hoàn Kiếm, còn gọi là Giải sin-hoi hoặc rùa Hồ Gươm, là loài rùa mai mềm cỡ lớn. Các nghiên cứu về hình thái và di truyền xác nhận những cá thể từng được ghi nhận tại Việt Nam và Trung Quốc đều thuộc loài Rafetus swinhoei.
Tại Việt Nam, loài này từng được ghi nhận ở Phú Thọ, Hà Nội và Thanh Hóa. Theo Sách đỏ Việt Nam (2024), các khảo sát gần đây chưa phát hiện lại loài tại hầu hết những nơi từng ghi nhận; hiện sự chú ý tập trung vào hồ Đồng Mô và hồ Xuân Khanh ở Hà Nội.
Cá thể Rafetus swinhoei từng được ghi nhận tại hồ Đồng Mô đã được xác nhận bằng nhiều nguồn bằng chứng, gồm quan sát trực tiếp, ảnh chụp và ADN trong mẫu nước. Cá thể này chết vào tháng 4/2023, sau đó xuất hiện thông tin cho rằng trong hồ có thể còn một con khác.
Cần thêm bằng chứng trước khi kết luận
GS.TS Nguyễn Quảng Trường cho rằng thông tin về cá thể thứ hai cần được kiểm chứng thêm. Một hướng có thể thực hiện là phân tích ADN môi trường, tức lấy mẫu nước ở những khu vực nghi ngờ có rùa để tìm dấu vết ADN thay vì bẫy bắt động vật.
Phương pháp này giúp hạn chế tác động trực tiếp đến những loài quý hiếm, khó quan sát. Dù vậy, eDNA có chi phí tương đối cao và không phải mẫu nước nào cũng chứa đủ ADN của rùa để xét nghiệm.
Trong các nghiên cứu về Giải sin-hoi, các nhà khoa học còn kết hợp so sánh hình thái, nghiên cứu mẫu xương sọ, xương mai lưu giữ tại bảo tàng và phân tích ADN. Gần đây, eDNA cũng được sử dụng để xác định sự hiện diện của loài tại một số thủy vực miền Bắc.
Việc tiếp tục theo dõi hồ Đồng Mô vì thế vẫn cần thiết. Chỉ khi có thêm bằng chứng, các nhà khoa học mới có thể đưa ra kết luận chắc chắn về khả năng còn rùa Hoàn Kiếm tại đây.
Nếu xác nhận còn Giải sin-hoi, GS.TS Nguyễn Quảng Trường nhận định đây sẽ là “tin vui và hy vọng rất lớn” cho công tác bảo tồn. Sự tồn tại của một cá thể cũng có thể bổ sung nguồn gene phục vụ nghiên cứu bảo tồn và nhân giống trong tương lai.
Tuy nhiên, việc bảo tồn cần được tiến hành ngay cả khi chưa tìm thấy cá thể mới. Sinh cảnh, nơi kiếm ăn và bãi đẻ cần được bảo vệ; nguồn nước, rác thải, đặc biệt rác thải nhựa, cùng các loài ngoại lai cũng cần được kiểm soát.
Người dân địa phương được khuyến nghị hạn chế đánh bắt cá bằng lưỡi câu, xả rác và thả phóng sinh các loài ngoại lai. Hiện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội phối hợp Trung tâm Bảo tồn rùa châu Á theo dõi, giám sát hồ Đồng Mô để thu thập thêm bằng chứng.
Về lâu dài, rùa tại hồ Đồng Mô và hồ Xuân Khanh cần được bảo vệ tại chỗ thông qua việc thành lập khu bảo tồn loài và sinh cảnh. Nếu xác nhận còn rùa, việc xác định giới tính và tình trạng sức khỏe sẽ là cơ sở để tính đến giải pháp nhân giống.
Bùi Hà (tổng hợp)