Ở vùng núi đá vôi Lạng Sơn và Cao Bằng, hạt cây sở đang được ép thành loại dầu thực vật giàu Omega, có giá bán cao gấp nhiều lần dầu ăn thông thường.
- Nhận 2,5 tỷ đồng của bố Mr Pips, người đàn ông hứa chạy án
- Chính quyền Trump cấp 1.000 USD cho hơn 500.000 trẻ sơ sinh Mỹ để đầu tư chứng khoán
- Vỡ đập ở Quảng Tây, Nam Ninh nâng cảnh báo lũ lên mức cao nhất
Cây sở, tên khoa học Camellia sasanqua, thuộc họ Chè, đã gắn bó với vùng biên giới phía Bắc suốt nhiều thập kỷ. Loài cây này chịu được đất dốc bạc màu, ít sâu bệnh và gần như không cần phân bón hay hóa chất bảo vệ thực vật, phù hợp với điều kiện canh tác khắc nghiệt ở núi đá vôi khô cằn. Người trồng chỉ cần làm cỏ định kỳ, chờ đến vụ thu hoạch quả vào khoảng tháng 10 hằng năm.
Giá trị kinh tế của cây sở nằm ở hạt, nguyên liệu để ép ra dầu sở. Hạt sở chứa hàm lượng dầu cao, sau khi ép lạnh cho ra sản phẩm giàu axit béo không bão hòa Omega 3, 6, 9, được đánh giá tương đương một số loại dầu thực vật cao cấp trên thế giới. Trong nhiều năm, dầu sở chưa được khai thác đúng giá trị do công nghệ khử mùi và chế biến còn hạn chế. Từ khi công nghệ ép và tinh chế hiện đại được ứng dụng, mùi vị sản phẩm được cải thiện rõ rệt, mở đường cho tiêu thụ trong nước và xuất khẩu. Giá dầu sở thành phẩm hiện dao động khoảng 400.000 đồng/lít, phản ánh giá trị đặc thù so với các loại dầu thực vật phổ thông.
Về hiệu quả canh tác, mỗi hecta sở cho thu hoạch từ 2 đến 3 tấn quả khô mỗi năm. Người trồng có thể bán thô để thu vài chục triệu đồng mỗi năm, hoặc đạt lợi nhuận ròng khoảng 30 đến 50 triệu đồng/ha/năm nếu điều kiện canh tác và giá thu mua thuận lợi. Một hạn chế đáng chú ý là phần lớn sản phẩm vẫn được xuất thô ra nước ngoài, do năng lực chế biến sâu trong nước chưa theo kịp, khiến phần giá trị gia tăng lớn nhất chưa ở lại với người sản xuất trong nước.
Tại thị trấn Lộc Bình, mô hình của ông Hoàng Quang Trung, sinh năm 1963, cho thấy hướng đi cụ thể cho bài toán này. Thay vì chỉ bán quả thô, ông chuyển sang sản xuất cây giống sở, đồng thời mở rộng sang cây trám ghép và cây hồi ghép để khai thác hết diện tích đất đồi của gia đình.
Mỗi năm, gia đình ông xuất ra thị trường khoảng 70.000 cây giống sở, giá bán trung bình 6.000 đồng/cây, đem lại thu nhập trên 200 triệu đồng/năm sau khi trừ chi phí. Từ năm 2018, ông tiếp tục mở rộng diện tích trồng sở, đến nay đã có khoảng 4.000 cây, một số cây bắt đầu cho quả và hứa hẹn nguồn thu ổn định trong những năm tới.
Câu chuyện của cây sở cho thấy một mô hình kinh tế nông nghiệp dựa trên lợi thế tự nhiên: đất khó canh tác không đồng nghĩa với việc không thể sinh lời, nếu người trồng biết kết hợp giữa bảo vệ đất và khai thác đúng giá trị sản phẩm.
Thành Luân (Tổng hợp)