Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ vừa qua đã chặn đứng các chính sách thuế quan của Tổng thống Trump, buộc chính quyền phải tìm kiếm cơ sở pháp lý mới.

Thuế quan của ông Trump bị bác bỏ vì vượt quá thẩm quyền

Ngày 20/2, với tỉ lệ phiếu 6-3, Tòa án Tối cao Mỹ đã chính thức ra phán quyết tuyên bố việc chính quyền của ông Donald Trump sử dụng Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) năm 1977 để áp thuế là vượt quá thẩm quyền hiến định. Chánh án John Roberts nêu rõ trong bản phán quyết rằng Tổng thống đã không chỉ ra được sự ủy quyền rõ ràng từ phía Quốc hội để biện minh cho việc khẳng định quyền lực áp thuế đặc biệt của mình. Đây được coi là một bước ngoặt pháp lý quan trọng nhằm đặt ra giới hạn rõ ràng hơn đối với quyền lực của nhánh hành pháp trong việc ban hành các chính sách thuế.

Tòa án cho rằng cách diễn giải Đạo luật IEEPA của Nhà Trắng hiện nay đã xâm phạm nghiêm trọng đến quyền lập pháp vốn thuộc về Quốc hội và vi phạm trực tiếp vào “học thuyết các vấn đề lớn”. Theo học thuyết này, những quyết định có tác động kinh tế và chính trị sâu rộng bắt buộc phải nhận được sự phê chuẩn cụ thể từ cơ quan lập pháp trước khi thực hiện. Phán quyết lần này đã làm suy yếu đáng kể “vũ khí thuế quan” mà ông Trump luôn coi là thiết yếu đối với an ninh kinh tế của Hoa Kỳ trong suốt thời gian qua.

Trước đó, các biện pháp thuế quan này đã châm ngòi cho hàng loạt căng thẳng thương mại với nhiều đối tác lớn, gây ra sự biến động mạnh trên các thị trường tài chính và làm gia tăng bất ổn kinh tế trên quy mô toàn cầu. Ông Trump từng mô tả các mức thuế này là công cụ bảo vệ đất nước khỏi nguy cơ bị hủy hoại và không có khả năng tự vệ. Tuy nhiên, sự phản đối mạnh mẽ từ các doanh nghiệp bị ảnh hưởng cùng 12 bang của Mỹ đã đưa vụ việc lên tới cấp tòa án cao nhất để phân định thẩm quyền.

Thuế quan của ông Trump và hệ lụy tài chính khổng lồ

Một trong những tác động trực tiếp nhất của phán quyết là khả năng chính phủ Mỹ phải hoàn trả một khoản ngân sách cực lớn đã thu được trong thời gian qua. Theo ước tính, các mức thuế dựa trên đạo luật IEEPA đã mang lại cho ngân khố Mỹ hơn 175 tỷ USD, nhưng giờ đây phán quyết mới đã mở ra cánh cửa pháp lý để các đối tượng đóng thuế đòi lại khoản tiền này. Điều này tạo ra một áp lực tài chính không nhỏ đối với chính quyền đương nhiệm trong nỗ lực duy trì các cân đối ngân sách quốc gia.

Đáng chú ý trong vụ việc lần này là sự tham gia của hai thẩm phán bảo thủ do chính ông Trump bổ nhiệm là Neil Gorsuch và Amy Coney Barrett vào phe đa số để bác bỏ chính sách của ông. Mặc dù trước đó Tòa án Tối cao từng ủng hộ ông trong một loạt quyết định khẩn cấp kể từ khi ông trở lại Nhà Trắng vào đầu năm 2025, nhưng lần này các thẩm phán đã ưu tiên bảo vệ quyền hạn của Quốc hội. Sự đồng thuận của các thẩm phán bảo thủ cho thấy tính chất vi hiến rõ rệt trong việc sử dụng IEEPA để đơn phương áp thuế toàn cầu.

Dù chính quyền tuyên bố sẽ tìm kiếm các cơ sở pháp lý khác như điều khoản về “an ninh quốc gia” hay “trả đũa thương mại” để duy trì thuế quan, giới quan sát nhận định các công cụ này sẽ thiếu sự linh hoạt. Các chuyên gia cho rằng những giải pháp thay thế này sẽ không có được sức mạnh tác động “tức thì” như đạo luật IEEPA mà Tổng thống vừa bị tòa tước bỏ quyền sử dụng. Cuộc chiến pháp lý xung quanh các ranh giới của quyền lực hành pháp trong điều tiết thương mại quốc tế chắc chắn sẽ còn tiếp diễn gay gắt trong thời gian tới.

Theo: Báo Tuổi Trẻ

Từ Khóa: