Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố khôi phục lệnh phong tỏa cảng biển Iran, đồng thời áp mức phí bảo vệ bằng 20% giá trị hàng hóa đối với các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz.

Tuyên bố được ông đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 13/7, trong bối cảnh bản ghi nhớ Mỹ – Iran ký giữa tháng 6 về việc mở lại tuyến hàng hải đang bị hai bên diễn giải theo hai hướng khác nhau. Động thái diễn ra sau khi căng thẳng tại vịnh Ba Tư leo thang từ vụ tàu hàng Ever Lovely bị tấn công ngày 25/6, kéo theo các đợt không kích và tập kích trả đũa lẫn nhau giữa Mỹ và Iran.

Ông Trump viết: “Eo biển Hormuz đã mở và vẫn sẽ được mở dù Iran có đồng ý hay không. Chúng tôi đang khôi phục lệnh phong tỏa Iran, được gọi như vậy vì nó chỉ ngăn cản tàu hoặc bên mua hàng của Iran ra vào cảng biển nước này. Tất cả quốc gia khác sẽ được sử dụng eo biển một cách công bằng và tự do”. Ông gọi Mỹ là “người bảo vệ Hormuz” và giải thích khoản phí 20% là chi phí cần thiết để nước này đảm bảo an ninh, an toàn cho tuyến hàng hải; ông khẳng định thêm: “Tiến trình này sẽ bắt đầu ngay lập tức”.

Cơ sở cho tuyên bố nói trên là bản ghi nhớ 14 điểm mà Mỹ và Iran ký hồi giữa tháng 6, trong đó điều 5 quy định Iran cam kết tạo điều kiện để tàu thương mại đi lại an toàn, miễn phí qua tuyến vịnh Ba Tư – biển Oman trong 60 ngày. Đổi lại, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa cảng biển Iran và miễn trừ trừng phạt với dầu xuất khẩu của nước này; Iran cũng sẽ phối hợp cùng Oman và các quốc gia ven vịnh xây dựng cơ chế quản lý hàng hải tại Hormuz trên cơ sở luật pháp quốc tế.

Vấn đề nằm ở chỗ văn bản không nêu cụ thể phương thức triển khai, khiến mỗi bên tự đọc ra một ý nghĩa khác nhau từ cùng một điều khoản. Iran cho rằng mình giữ vai trò chủ đạo trong việc điều phối tàu bè qua eo biển, trong khi Mỹ coi điều 5 là căn cứ để khôi phục quyền tự do đi lại theo cách riêng của mình – khoảng cách giữa hai cách hiểu chính là nơi lệnh phong tỏa mới được ông Trump công bố.

Trong lúc đó, vòng xoáy đối đầu trên thực địa vẫn tiếp diễn. Sau vụ Ever Lovely, Mỹ không kích nhiều mục tiêu ven biển Iran ngày 26/6 để trả đũa, Iran đáp lại bằng cách tập kích các vị trí quân đội Mỹ trong khu vực, và chuỗi ăn miếng trả miếng này lặp lại nhiều lần khiến thỏa thuận ngừng bắn giữa hai nước suy yếu.

Đến nay, cách thức hải quân Mỹ sẽ thực thi lệnh phong tỏa mới với cảng biển Iran vẫn chưa được công bố cụ thể. Phía Iran cũng chưa đưa ra bình luận nào về tuyên bố của Tổng thống Mỹ, để ngỏ câu hỏi ai sẽ là bên quyết định thực tế trên vùng biển vốn đã có quá nhiều tuyên bố mâu thuẫn nhau.

Hà Lê (tổng hợp)

Từ Khóa: