Washington — Tổng thống Donald Trump ký hai sắc lệnh nhằm thu hẹp quyền công dân theo nơi sinh, nhưng động thái mới lập tức đặt lại bài toán về số liệu và giới hạn pháp lý.

Tại Phòng Bầu dục ngày 06/8, ông Trump ký hai văn bản liên quan quyền công dân theo nơi sinh và hoạt động đưa người nước ngoài sang Mỹ sinh con. Một sắc lệnh mở rộng nhóm bị coi là không đủ điều kiện nhận quốc tịch theo nơi sinh, trong khi sắc lệnh còn lại nhắm vào các đường dây tổ chức “du lịch sinh con”.

Ông Trump khẳng định “hàng trăm nghìn người” đang lợi dụng quyền công dân theo nơi sinh, biến chính sách này thành “trò cười” và một “mô hình kinh doanh”. Động thái diễn ra chỉ hơn một tháng sau khi Tòa án Tối cao Mỹ giữ nguyên nguyên tắc hiến định về quyền công dân theo nơi sinh trong phán quyết ngày 30/6.

Khi quy mô vấn đề không khớp với những con số

Quyền công dân theo nơi sinh được quy định trong Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Mỹ, với một số ngoại lệ hiếm hoi như con của nguyên thủ, nhà ngoại giao nước ngoài hoặc lực lượng quân sự chiếm đóng. Từ đầu nhiệm kỳ hai, ông Trump đã coi việc thu hẹp quyền này là ưu tiên trong chính sách nhập cư, nhưng nỗ lực liên tục gặp rào cản pháp lý, gần nhất là phán quyết của Tòa án Tối cao ngày 30/6.

Sắc lệnh mới không trực tiếp phủ nhận nguyên tắc hiến định mà mở rộng định nghĩa nhóm người “không đủ điều kiện”. Cách làm này khiến câu hỏi về phạm vi áp dụng trở nên quan trọng, nhất là khi chính quyền phải đối mặt với giới hạn từng được tòa án xác lập.

Một khoảng cách khác nằm ở quy mô “du lịch sinh con”. Ông Trump nói “hàng trăm nghìn người” tham gia hoạt động này, trong khi Viện Chính sách Di cư ước tính cao nhất chỉ khoảng 22.000-26.000 trẻ mỗi năm.

Dữ liệu chính phủ năm 2024 ghi nhận 9.600 ca sinh từ các bà mẹ có địa chỉ thường trú ở nước ngoài. Con số này chưa tới 1% tổng số trẻ chào đời tại Mỹ mỗi năm.

Ông Stephen Miller, Phó Chánh văn phòng Nhà Trắng và kiến trúc sư chính sách chống nhập cư của ông Trump, cho biết sắc lệnh sẽ mở rộng diện ngoại lệ sang con của thành viên “tổ chức khủng bố nước ngoài” và các nhóm vận động hành lang cho chính phủ nước ngoài. Tuy nhiên, ông chưa nêu cụ thể những đối tượng nào thuộc các nhóm này.

Trong khi đó, việc nhập cảnh với danh nghĩa du lịch nhưng thực chất để sinh con nhằm giành quốc tịch Mỹ vốn đã bị coi là gian lận thị thực và bất hợp pháp theo luật hiện hành. Điều này đặt ra câu hỏi sắc lệnh mới sẽ bổ sung biện pháp thực chất nào ngoài những quy định đã có.

Sau phán quyết ngày 30/6, chính quyền ông Trump đang tìm cách thu hẹp phạm vi quyền công dân theo nơi sinh thông qua cách định nghĩa lại nhóm ngoại lệ. Nhưng giữa những con số khác biệt và giới hạn pháp lý hiện hữu, khả năng sắc lệnh đứng vững trước tòa án vẫn là vấn đề chưa có lời giải.

Phạm Mai (tổng hợp)

Từ Khóa: