Không có mưa lớn, không có bão, nhưng một vụ sụp đổ sông băng ở độ cao 5.200m đã gây ra dòng lũ bùn khủng khiếp tại khu vực biên giới Nepal – Tây Tạng. Thảm họa khiến ít nhất 389 người thiệt mạng và hơn 1.000 người mất tích, trong đó có hàng trăm công dân nước ngoài.

Khoảng 8h40 sáng 26/8 theo giờ địa phương, một phần sông băng trên dãy Himalaya bất ngờ sụp đổ. Khối băng, đá và đất từ độ cao hàng nghìn mét lao xuống thung lũng sông Lhende Khola, mở đầu chuỗi sự kiện khiến nhiều khu vực ở hạ lưu nhanh chóng chìm trong bùn và nước lũ.

Cảnh sát Nepal xác nhận ít nhất 389 người đã thiệt mạng. Cơ quan Quản lý và Giảm thiểu Rủi ro Thiên tai Quốc gia Nepal cho biết hơn 1.000 người vẫn mất tích, phần lớn là khách nước ngoài đến từ hơn hai chục quốc gia.Trong số đó có nhiều công dân Mỹ, Ấn Độ, Australia, Anh và các nước khác..

Điều đáng chú ý là vụ việc ban đầu bị nhầm với một trận động đất 4,4 độ. Sau đó, Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ xác định tín hiệu địa chấn 5,2 độ thực chất bắt nguồn từ chính vụ sụp đổ băng và đất đá.

Khối băng – đá rơi khoảng 1.200m xuống đáy thung lũng, chặn dòng Lhende Khola và tạo thành một con đập tạm thời. Nhưng sự ổn định này chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Khi con đập bị phá vỡ, nước và bùn đất tràn xuống hạ lưu với sức tàn phá lớn.

Dòng lũ quét qua Nuwakot và Dhading trước khi tràn tới sông Trishuli. Mực nước dâng tới 9m chỉ trong 30 phút, phá hủy ít nhất 19 cây cầu và khoảng 40km đường sá. Nhiều khu vực bị chia cắt, khiến việc cứu hộ gặp khó khăn.

Không có mưa nhưng hệ thống cảnh báo vẫn thất bại

Các trận lũ lớn thông thường thường được dự báo thông qua lượng mưa, mực nước sông hoặc diễn biến thời tiết. Tuy nhiên, thảm họa lần này xảy ra khi trời không mưa, khiến các hệ thống cảnh báo truyền thống gần như không có cơ hội phát tín hiệu trước.

Chính điều đó khiến giới chức Nepal bị động. Một vụ sụp đổ bất ngờ ở độ cao hơn 5.000m có thể nhanh chóng biến thành thảm họa ở hạ lưu chỉ trong thời gian rất ngắn.

Trạm quan trắc tại Syabrubesi cũng ngừng truyền dữ liệu chỉ 13 phút sau vụ sụp đổ. Hệ thống theo dõi không chỉ không đủ khả năng cảnh báo trước hiểm họa, mà còn có thể bị cuốn trôi ngay trong những phút đầu tiên.

Khu vực Rasuwa vốn đã từng trải qua một thảm họa tương tự vào tháng 8/2025. Khi đó, một hồ băng phía Tây Tạng tràn bờ do nhiệt độ tăng cao, khiến 9 người chết và phá hủy cây cầu nối Nepal với Trung Quốc.

Các chuyên gia cho rằng dãy Himalaya đang đối mặt với nhiều thay đổi phức tạp. Trong ba thập niên qua, băng tại Nepal đã mất gần một phần ba thể tích. Tại dải Hindu Kush Himalaya, tốc độ tan băng trong giai đoạn 2011-2020 nhanh hơn 65% so với thập niên trước.

Bản đồ mô phỏng hướng sạt lở từ khu vực băng tuyết về phía biên giới Nepal
(Ảnh minh họa: MUC)

Dữ liệu vệ tinh cho thấy khu vực xảy ra sự cố có nền nhiệt bất thường và lớp tuyết phủ mỏng đi rõ rệt trước vụ sụp đổ. Tuy nhiên, giới khoa học chưa khẳng định riêng sự kiện lần này là hệ quả trực tiếp của biến đổi khí hậu.

Giới chuyên gia cho rằng vấn đề quan trọng nhất hiện nay là kết nối việc phát hiện hiểm họa trên núi cao với hệ thống cảnh báo và ứng phó tại hạ lưu.

Hơn 5.000 quân nhân và cảnh sát Nepal đang tiếp tục tìm kiếm người mất tích. Trong khi đó, một hồ nước bị chặn dòng ở thượng nguồn Gyirong tiếp tục làm dấy lên lo ngại về nguy cơ xảy ra một đợt lũ mới.

Thảm họa cho thấy thiên tai tại Himalaya có thể bắt đầu mà không cần một đám mây đen hay một cơn mưa lớn. Khi hiểm họa xuất hiện từ vùng núi cao, thời gian để cảnh báo có thể chỉ tính bằng phút.

Thành Luân (tổng hợp)

Từ Khóa: