Từ ngày 01/9/2026, Quảng Ninh chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, đánh dấu bước ngoặt mới sau hơn bốn thập kỷ chuyển mình từ vùng than thành một cực tăng trưởng của cả nước.

Theo Nghị quyết số 36/2026/QH16 được Quốc hội khóa XVI thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất ngày 24/8, thành phố Quảng Ninh được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số tỉnh Quảng Ninh hiện nay. Địa phương có diện tích 6.231,27 km², hơn 1,52 triệu dân và 54 đơn vị hành chính cấp xã.

Đây là thành phố trực thuộc Trung ương thứ 8 của Việt Nam, sau Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, TP HCM, Huế, Cần Thơ và Đồng Nai. Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh Quản Minh Cường cho rằng việc thành lập thành phố mới không đơn thuần thay đổi danh xưng hay mô hình tổ chức, mà quan trọng hơn là mở ra không gian và động lực phát triển mới.

Hành trình tạo nền tảng cho bước chuyển

Việc Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương là kết quả của quá trình chuẩn bị lâu dài về kinh tế, hạ tầng và quản trị. Trước khi trình Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đã rà soát, thống nhất thời điểm Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 01/9/2026, phù hợp với mức độ chuẩn bị và nguyện vọng của địa phương.

Nền tảng quan trọng nằm ở quá trình tái cơ cấu kinh tế từ năm 2011, khi Quảng Ninh chuyển mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh”. Tỉnh từng bước giảm phụ thuộc vào khai thác than, mở rộng sang công nghiệp chế biến chế tạo, du lịch, kinh tế biển và kinh tế số.

Năm 2025, GRDP Quảng Ninh tăng 11,89%, quy mô gần 368.445 tỷ đồng, cao nhất cả nước; thu ngân sách đạt 85.050 tỷ đồng, mức cao nhất từ trước đến nay. Trong 6 tháng đầu năm 2026, GRDP tiếp tục tăng 11,11%, đứng thứ 4 cả nước, trong khi vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 61.300 tỷ đồng.

Quảng Ninh cũng sở hữu vị trí địa lý đặc biệt khi là địa phương duy nhất có cả biên giới trên bộ và trên biển với Trung Quốc, cùng hệ thống cửa khẩu quốc tế Móng Cái. Vịnh Hạ Long với hơn 2.770 đảo lớn nhỏ là lợi thế nổi bật khác, ba lần được UNESCO công nhận là di sản thiên nhiên thế giới.

Từ hạ tầng đến cơ chế phát triển mới

Điểm đặc biệt của mô hình mới là Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương mà không sáp nhập, mở rộng địa giới với địa phương khác, giữ nguyên toàn bộ ranh giới hành chính cũ.

Từng được xem là “ốc đảo” giao thông với nhiều trở ngại bởi sông biển và núi cao trong những năm đầu Đổi mới, Quảng Ninh nay sở hữu số km đường cao tốc lớn nhất Việt Nam, cùng sân bay tư nhân đầu tiên cả nước tại Vân Đồn.

Một kinh nghiệm được địa phương nhấn mạnh là chiến lược “lấy đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư”. Theo Giám đốc Sở Tài chính Quảng Ninh Phạm Hồng Biên, gần 90% nguồn lực phát triển hạ tầng được huy động từ khu vực tư nhân. Bình quân, cứ 1 đồng ngân sách đầu tư có thể thu hút 8-9 đồng vốn ngoài ngân sách.

Trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Quảng Ninh được áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù về thu hút nhà đầu tư chiến lược, tài chính – ngân sách và chuyển đổi số. Các cơ chế đặc thù dành cho tỉnh trước đây tiếp tục được giữ nguyên cho đến khi có quyết định khác.

Vị thế mới cũng đặt ra yêu cầu lớn hơn. Quảng Ninh vừa phải duy trì vai trò cực tăng trưởng của vùng Đông Bắc, vừa thực hiện các nhiệm vụ chiến lược về quốc phòng, an ninh biên giới.

Từ vùng than của những ngày đầu Đổi mới đến thành phố biển hướng tới tầm vóc quốc tế, Quảng Ninh bước vào một chặng đường phát triển mới với nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức.

Nguyễn Lan (tổng hợp)

Từ Khóa: