Cha mẹ nóng giận, trẻ dễ học theo phản ứng tiêu cực

Cách cha mẹ thể hiện cơn giận có thể trở thành bài học đầu tiên về kiểm soát cảm xúc, ảnh hưởng đến cách trẻ phản ứng trước thất vọng và xung đột.

• Hội đồng lâm thời điều hành Iran sau cái chết của ông Khamenei
• Ông Trump nói lý do bí mật đổi máy bay khi rời Thổ Nhĩ Kỳ
• Hải Phòng chốt đấu giá 5 mỏ cát biển, giải cơn khát vật liệu

Theo các nhà nghiên cứu tại Đại học Penn State (Mỹ), trẻ học cách điều chỉnh cảm xúc chủ yếu qua hai con đường: quan sát cách cha mẹ phản ứng và trải nghiệm cách cha mẹ hồi đáp trước cảm xúc của mình.

Giáo sư Kristin Buss và cộng sự cho rằng cha mẹ giữ vai trò quan trọng trong quá trình hình thành khả năng cảm xúc của trẻ từ những năm đầu đời. Trẻ không chỉ nghe lời hướng dẫn mà còn quan sát giọng nói, nét mặt và cách người lớn xử lý tức giận, thất vọng.

Mô hình “tam giác ảnh hưởng gia đình” của Morris và cộng sự trên Child Development Perspectives chỉ ra ba cơ chế chính: trẻ quan sát và mô phỏng cha mẹ, được người lớn hướng dẫn cách nhận diện cảm xúc, đồng thời chịu ảnh hưởng từ “khí hậu cảm xúc” chung trong gia đình.

Một số nghiên cứu cũng cho thấy cách cha mẹ hỗ trợ cảm xúc có thể tạo khác biệt. Khi người lớn khuyến khích trẻ gọi tên cảm giác, tìm giải pháp và vẫn duy trì giới hạn phù hợp, trẻ có nhiều cơ hội phát triển khả năng tự điều chỉnh.

Ngược lại, việc thường xuyên quát mắng, đe dọa hoặc trừng phạt bằng bạo lực có thể truyền đi thông điệp trái ngược. Khi cha mẹ dùng hành vi mạnh để ngăn trẻ đánh người khác, trẻ có thể học rằng tức giận là lý do để sử dụng sức mạnh nhằm giải quyết vấn đề.

Các nghiên cứu được Psychology Today tổng hợp cho thấy những hình thức kỷ luật khắc nghiệt có liên quan đến nguy cơ gia tăng vấn đề hành vi, quan hệ xã hội và sức khỏe tinh thần ở trẻ về sau.

Điều đáng lưu ý là điều này không có nghĩa cha mẹ phải che giấu mọi cảm xúc tiêu cực. Trẻ vẫn cần thấy người lớn tức giận, nhưng quan trọng là cách cảm xúc ấy được thể hiện và xử lý.

Bình tĩnh để trẻ học cách điều chỉnh

Khi trẻ ăn vạ, chống đối hoặc nổi nóng, cha mẹ có thể thừa nhận cảm xúc nhưng vẫn giữ giới hạn. Chẳng hạn, người lớn có thể nói rằng hiểu trẻ đang tức giận, nhưng không chấp nhận việc đánh người hay ném đồ vật.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh cha mẹ hiếm khi chỉ sử dụng một chiến lược duy nhất. Điều quan trọng là duy trì sự cân bằng giữa việc công nhận cảm xúc của con và đặt ra những giới hạn cần thiết, thay vì để cơn giận trở thành phản xạ mỗi khi trẻ mắc lỗi.

Nếu lỡ mất bình tĩnh, cha mẹ có thể sửa chữa bằng cách xin lỗi, giải thích điều gì đã xảy ra và cho trẻ thấy cách điều chỉnh phản ứng. Đây cũng là một bài học về trách nhiệm và khả năng phục hồi sau sai lầm.

Trước khi dạy trẻ cách bình tĩnh, người lớn có lẽ cũng cần học cách điều chỉnh chính cảm xúc của mình.

Vũ Dung (tổng hợp)