Ngoài chiếc nồi đồng khổng lồ, tại Cổ Lũng còn lưu giữ chiếc niễng cổ được coi là vật thiêng, được gia đình bảo quản nghiêm ngặt trong hầm bê tông.

Chiếc niễng đồng cổ và những câu chuyện tâm linh

Tại thôn Lác, xã Cổ Lũng, gia đình ông Hà Văn Tân hiện đang sở hữu một hiện vật vô cùng đặc biệt mà người dân địa phương thường gọi là chiếc niễng. Khác với những dụng cụ nấu nướng thông thường, chiếc niễng đồng cổ này có hình dáng độc đáo, cao khoảng 60cm và nặng 34kg. Đây là món đồ gia bảo được truyền lại từ đời ông nội của ông Tân, mang trong mình những giá trị tâm linh sâu sắc của cộng đồng người Thái.

Đối với người dân nơi đây, chiếc niễng không chỉ đơn thuần là một vật dụng dùng để đồ xôi trong các dịp lễ Tết, mà còn được tôn sùng như một “vật thiêng”. Theo lời kể của những người lớn tuổi trong vùng, hiện vật này có một sức mạnh tinh thần kỳ bí và luôn được bảo vệ bởi những quy ước nghiêm ngặt. Mỗi khi cần sử dụng chiếc niễng trong các nghi lễ quan trọng của thôn xã, người dân đều phải tổ chức lễ cúng bái trang trọng để xin phép tổ tiên.

Sự linh thiêng của chiếc niễng còn được củng cố qua những câu chuyện truyền miệng về việc bảo vệ cổ vật khỏi sự nhòm ngó của kẻ xấu. Người ta kể rằng chiếc niễng từng bị kẻ trộm lấy đi nhưng sau đó đã được trả lại trong tình trạng sứt mẻ một phần, như một minh chứng cho sự “không thể xâm phạm”. Chính những giai thoại này đã tạo nên một bức màn huyền bí bao quanh hiện vật, khiến bất cứ ai khi tiếp xúc cũng đều cảm thấy kính cẩn và trân trọng.

Trên chiếc nồi có ghi thông tin được cho là năm tạo nên sản phẩm. (Ảnh: Chụp màn hình báo Dân Trí)

Trong đời sống của người Thái ở vùng cao Thanh Hóa, các vật dụng bằng đồng cổ thường gắn liền với niềm tin về sự phù hộ của các vị thần linh và tổ tiên. Chiếc niễng của gia đình ông Tân là một trong số ít những hiện vật còn giữ được hồn cốt văn hóa nguyên sơ của bản làng. Nó không chỉ là tài sản cá nhân mà còn là hiện thân của những quy ước văn hóa, đạo đức mà cộng đồng đã cùng nhau duy trì qua hàng nhiều thế hệ.

Chiếc niễng đồng cổ được bảo vệ trong hầm bê tông

Ông Hà Văn Tân giới thiệu về hình dáng chiếc niễng (bên trái) giống với chiếc niễng ông đã đem đi cất giấu. (Ảnh: Chụp màn hình báo Khai Mở)

Do ý thức được giá trị vô giá của món đồ gia bảo, gia đình ông Hà Văn Tân đã có một phương thức bảo quản vô cùng đặc biệt và hy hữu. Khoảng 10 năm trước, trước thực trạng nhiều cổ vật trong vùng bị mất trộm, ông Tân đã quyết định chôn chiếc niễng xuống đất và đổ bê tông kiên cố bao quanh. Đây là một quyết định khó khăn nhưng cần thiết để đảm bảo hiện vật không bị thất lạc hay hư hại bởi các yếu tố tác động từ bên ngoài.

Việc chôn giữ hiện vật trong khối bê tông cho thấy sự lo lắng cũng như tâm huyết của gia chủ đối với việc bảo vệ di sản của cha ông. Ông Tân chia sẻ rằng việc phải cất giấu vật thiêng theo cách này là điều bất đắc dĩ, nhưng đó là cách duy nhất để ông có thể yên tâm. Hiện tại, dù không được trưng bày công khai nhưng sự tồn tại của chiếc niễng vẫn luôn là niềm tự hào và là câu chuyện thường trực trong mỗi bữa cơm của gia đình.

Cách thức bảo quản này cũng phản ánh một thực trạng đáng suy ngẫm về việc bảo vệ cổ vật trong dân gian hiện nay khi chưa có sự hỗ trợ bài bản từ cơ quan chức năng. Những hiện vật quý giá như chiếc niễng đồng cổ thường đứng trước nguy cơ bị “chảy máu” di sản do nạn trộm cắp hoặc mua bán trái phép. Hành động của ông Tân tuy có phần cực đoan nhưng lại là minh chứng rõ nhất cho tinh thần gìn giữ cội nguồn của người dân vùng cao.

Mặc dù được chôn sâu dưới lớp bê tông, nhưng thông tin về hình dáng và đặc điểm của chiếc niễng vẫn được ông Tân ghi nhớ và truyền đạt lại cho con cháu. Ông thường sử dụng những hình ảnh tương tự hoặc mô tả chi tiết để thế hệ trẻ trong nhà hiểu được giá trị của báu vật mà gia đình đang canh giữ. Hy vọng rằng trong tương lai, khi các điều kiện bảo đảm an ninh tốt hơn, chiếc niễng sẽ lại được hiện diện để mọi người cùng chiêm ngưỡng.

Gìn giữ báu vật tổ tiên để lại cho con cháu

Đối với ông Hà Văn Tân, chiếc niễng đồng cổ là sợi dây kết nối giữa quá khứ huy hoàng của dòng họ và trách nhiệm của thế hệ hiện tại. Ông luôn nhắc nhở con cháu rằng đây là món quà mà ông nội đã dày công gìn giữ qua những năm tháng chiến tranh và nghèo khó. Việc bảo tồn hiện vật không chỉ là giữ gìn một khối đồng nặng 34kg, mà là giữ gìn danh dự và truyền thống của gia đình đã tồn tại qua nhiều đời.

Trong bối cảnh xã hội ngày càng phát triển, những giá trị văn hóa cổ xưa dễ bị mai một bởi sự xâm nhập của các trào lưu hiện đại. Tuy nhiên, tại gia đình ông Tân, những quy tắc về việc thờ cúng và tôn trọng vật thiêng vẫn được duy trì một cách nghiêm túc. Điều này góp phần hình thành nên nhân cách và ý thức về cội nguồn cho các thành viên trong gia đình, giúp họ luôn tự hào về bản sắc văn hóa dân tộc mình.

Chính quyền địa phương xã Cổ Lũng cũng đã có những đánh giá cao về tinh thần tự giác bảo tồn cổ vật của gia đình ông Tân cũng như ông Sỹ. Những hiện vật này được xem là tài sản chung của cộng đồng, góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn hóa phi vật thể và vật thể của địa phương. Việc người dân tự ý thức được giá trị của cổ vật chính là tấm lá chắn vững chắc nhất trước những tác động tiêu cực của thị trường mua bán đồ cổ.

Trong tương lai, ông Tân mong muốn sẽ có một không gian trưng bày an toàn và trang trọng hơn để chiếc niễng có thể phát huy giá trị văn hóa của nó. Ông sẵn sàng phối hợp với các cơ quan chuyên môn để thẩm định và công nhận giá trị của cổ vật này theo đúng quy định của pháp luật. Việc lưu giữ báu vật tổ tiên không chỉ là giữ lại vật chất, mà còn là giữ lại niềm tin và sự tự tôn của người dân vùng đất Cổ Lũng anh hùng.

Theo: Khai Mở

Từ Khóa: