Hà Nội: Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, cảnh báo trạng thái cô đơn kéo dài đang kích hoạt và làm trầm trọng thêm bệnh nền ở người cao tuổi Việt Nam.
- Hải Phòng nâng mức quà cho người có công và người cao tuổi
- Nhân viên ngân hàng ở Quảng Trị lừa đảo hơn 29 tỷ đồng của người dân
- Người đập phá ngai vua triều Nguyễn tại Đại Nội Huế lĩnh 3,5 năm tù
Cụ bà 75 tuổi nhập viện với huyết áp 180/120 mmHg — không phải lần đầu, và cũng không phải vì thiếu thuốc. Bà được chăm sóc đầy đủ từng bữa ăn giấc ngủ tại viện dưỡng lão, trong khi các con định cư ở nước ngoài, và niềm an ủi mỗi ngày chỉ còn vỏn vẹn vài phút gọi video buổi tối.
Bác sĩ Mạnh nhận định đây là trường hợp điển hình của hội chứng cô đơn kích hoạt bệnh ở người cao tuổi. Bà vốn mang nhiều bệnh nền — suy tim nhẹ, viêm khớp, huyết áp dao động — nhưng chính trạng thái tâm lý bất ổn mới là yếu tố đẩy các chỉ số vào vùng nguy hiểm.
“Khi các chỉ số bất ổn, người già lại càng lo lắng, khiến bệnh nền chuyển biến xấu hơn”, bác sĩ Mạnh phân tích.
Trường hợp bà Hoa, 69 tuổi, sống cùng con trai cả tại Hà Nội, cho thấy cô đơn không chỉ xảy ra với người sống một mình. Con cháu rời nhà lúc 7h sáng, 8h tối mới về; bữa tối cả nhà ngồi chung nhưng các cháu dán mắt vào điện thoại, con cái rã rời sau ngày dài. Bà học cách im lặng để “dĩ hòa vi quý” sau nhiều lần tranh cãi về quan điểm sống, rồi dần trở thành người xa cách trong chính gia đình mình.
Hệ quả xảy ra theo trình tự không khó đoán: mất ngủ triền miên, bỏ bữa, tự thấy mình thành gánh nặng. Đến khi con trai đưa đi khám, bác sĩ kết luận bà mắc trầm cảm thể nhẹ kèm suy nhược cơ thể nghiêm trọng.
Cơ chế sinh học phía sau không trừu tượng. Khi một người rơi vào trạng thái cô đơn kéo dài, não bộ kích thích bài tiết hormone cortisol liên tục, gây tăng huyết áp, thúc đẩy xơ vữa động mạch và dẫn đến rối loạn nhịp tim. Nghiên cứu của Hội Tim mạch Mỹ (AHA) cho thấy cô lập xã hội làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành 29% và nguy cơ đột quỵ 32%.
Tổn thất không dừng ở hệ tim mạch. Báo cáo của Viện Hàn lâm Khoa học, Kỹ thuật và Y học Quốc gia Mỹ (NASEM) xếp tác hại của cô đơn ngang với hút thuốc lá, béo phì và lười vận động; người cao tuổi sống cô lập đối mặt nguy cơ sa sút trí tuệ Alzheimer cao hơn khoảng 50% so với những người có đời sống xã hội phong phú.
Tiến sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm tham vấn và trị liệu tâm lý Lumos, chỉ ra điểm mấu chốt: người già không chỉ cảm thấy không được thấu hiểu mà thấy mình đang bị tách khỏi đời sống xung quanh. Từ đó, họ nghĩ bản thân không còn quan trọng, thu mình, ngại giao tiếp, buông lơi việc chăm sóc bản thân và đánh mất ý nghĩa sống.
Khoảng trống đó còn mở cửa cho rủi ro khác. Khi đổ bệnh mà không có người định hướng, người già trở thành mồi ngon cho các hội nhóm lừa đảo, thực phẩm chức năng giả và “thần y” rởm trên mạng xã hội. Khảo sát năm 2023 của Viện Dinh dưỡng và Y học Dự phòng ghi nhận 47% người cao tuổi ở nông thôn dùng thuốc xương khớp truyền miệng không rõ nguồn gốc, tăng 15% chỉ sau ba năm.
Nguy hiểm nhất là những ca cấp cứu không có người phát hiện kịp thời. “Không ai nhắc các cụ uống thuốc, không ai biết cụ bỏ bữa hay trở nặng. Nhiều ca đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc té ngã trong nhà tắm kết thúc bi kịch chỉ vì con cái phát hiện muộn”, bác sĩ Mạnh cho biết.
Để phá vỡ vòng xoáy “cô đơn — đổ bệnh — càng cô đơn — bệnh nặng hơn”, các chuyên gia khuyến cáo gia đình phải can thiệp đồng thời trên ba mặt trận: y tế, tâm lý và xã hội. Cụ thể, đưa người cao tuổi đi khám và theo dõi bệnh nền bài bản, duy trì các cuộc trò chuyện đều đặn, tạo điều kiện tham gia sinh hoạt gia đình, câu lạc bộ người cao tuổi hoặc các hoạt động vừa sức. Khi xuất hiện dấu hiệu trầm cảm, lo âu nặng, ý nghĩ muốn chết, bỏ điều trị hoặc thu mình quá mức, gia đình cần tìm đến bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc cơ sở y tế chuyên khoa ngay.
Bùi Hà (tổng hợp)