Washington: Tổng thống Donald Trump yêu cầu hải quân Mỹ nghiên cứu thay thế hệ thống phóng máy bay điện từ EMALS bằng máy phóng hơi nước trên các tàu sân bay tương lai, bắt đầu với USS Doris Miller.

Bản ghi nhớ được Nhà Trắng công bố tối 13/8, yêu cầu Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth phối hợp với hải quân hoàn thành kế hoạch thay đổi trong 60 ngày. USS Doris Miller (CVN-81), tàu sân bay lớp Ford thứ tư đang được đóng tại Newport News, sẽ là chiến hạm đầu tiên chịu tác động từ chỉ đạo này.

Ba tàu đã được cam kết sử dụng EMALS gồm USS Gerald R. Ford, USS John F. Kennedy và USS Enterprise không bị thay đổi theo quyết định mới. Ông Trump từng tuyên bố tại Trường Chiến tranh Lục quân Mỹ hồi tháng trước: “Chúng tôi sẽ không để thêm bất kỳ con tàu nào được đóng với hàng tỷ USD tốn kém cho máy phóng điện vô lý, và chúng không tốt”, theo USNI News.

EMALS sử dụng từ trường để phóng máy bay, thay thế piston hơi nước được dùng từ thập niên 1950. Công nghệ này lần đầu được đưa lên USS Gerald R. Ford, tàu sân bay lớp Ford duy nhất đã biên chế trong hải quân Mỹ.

Hệ thống điện từ được thiết kế để giảm số nhân sự vận hành máy phóng từ khoảng một tá xuống còn hai người mỗi ca. Nó cũng cho phép tàu triển khai máy bay với tải trọng lớn hơn, trong khi ông Trump nhiều lần đánh giá công nghệ này không đáp ứng yêu cầu so với máy phóng hơi nước.

Hải quân Mỹ đã ký hợp đồng khoảng 1,2 tỷ USD với General Atomics để chế tạo EMALS và Cáp hãm đà tiên tiến cho USS Doris Miller. Khối lượng sản xuất hiện đã hoàn thành gần 50%, khiến yêu cầu thay đổi công nghệ đặt ra vấn đề về chi phí, tiến độ và khả năng tích hợp.

Trong khi đó, Mỹ đã không đặt mua thêm bộ máy phóng hơi nước mới nào trong hơn hai thập kỷ. Lần gần nhất là khi USS George H.W. Bush, tàu sân bay lớp Nimitz cuối cùng, được biên chế năm 2009; chuỗi cung ứng cho công nghệ cũ vì thế gần như đã ngừng hoạt động, theo Navy Lookout.

Quyết định mới đối mặt với nhiều câu hỏi

Diễn biến này cũng đi ngược hướng phát triển của một số chương trình tàu sân bay mới trên thế giới. Các tàu sân bay mới nhất của Trung Quốc đã trang bị máy phóng điện từ, trong khi Pháp tuyên bố áp dụng công nghệ tương tự cho tàu sân bay thế hệ mới, theo ABC News.

Bản ghi nhớ ngày 13/8 còn đề cập việc cho phép đóng một số hạng mục tàu chiến ở nước ngoài và thành lập thêm xưởng đóng tàu công lập thứ năm. Đây là một phần trong nỗ lực rộng hơn nhằm vực dậy ngành công nghiệp đóng tàu quân sự Mỹ.

Điểm đáng chú ý nằm ở thời điểm quyết định được đưa ra. Báo cáo sơ bộ của hải quân Mỹ về tốc độ tạo lượt xuất kích, công bố ngay trước khi bản ghi nhớ được ký, cho thấy thiết kế sàn đáp kết hợp EMALS và Cáp hãm đà tiên tiến trên tàu Ford đang đạt hiệu suất cao hơn tàu lớp Nimitz.

Tàu sân bay USS Gerald R. Ford di chuyển trên biển trong hành trình trở về căn cứ. (Ảnh minh họa: MUC)

Bryan Clark, thành viên cấp cao kiêm giám đốc Trung tâm Khái niệm và Công nghệ Quốc phòng tại Viện Hudson, gọi bản ghi nhớ là “con dao hai lưỡi”. Ông cảnh báo việc đưa máy phóng hơi nước và thang nâng thủy lực trở lại có thể khiến tàu sân bay “kém năng lực hơn và tốn kém hơn”, đồng thời cho biết hải quân đang tiết kiệm khoảng 100 triệu USD mỗi năm nhờ EMALS cần ít nhân lực và bảo trì hơn.

Mark Montgomery, chuẩn đô đốc hải quân đã nghỉ hưu và thành viên cấp cao tại Quỹ Bảo vệ Dân chủ, cho rằng việc quay lại máy phóng hơi nước trên tàu lớp Ford là “phi logic, kém hiệu quả và lãng phí tiền bạc”. Ông cũng nhận định thay đổi về kỹ thuật không thể thực hiện với tàu Doris Miller đang đóng dở, mà phải bắt đầu từ CVN-82, tức USS William J. Clinton, dự kiến khởi đóng cuối thập kỷ này.

Trên mạng xã hội X, cựu đại tá hải quân kiêm phi công thử nghiệm Mark Kelly cũng lên tiếng phản đối. Ông cho biết mình từng phóng máy bay từ tàu sân bay hàng trăm lần và có bằng thạc sĩ kỹ thuật hàng không, nhưng vẫn không dám khuyên hải quân nên thiết kế một hệ thống kỹ thuật theo cách nào.

General Atomics, nhà thầu đang giữ hợp đồng trị giá 1,2 tỷ USD, cũng cảnh báo việc thay đổi khi quá trình sản xuất đã hoàn thành gần một nửa sẽ kéo theo rủi ro đáng kể về chi phí, tiến độ và tích hợp. Theo nhà thầu, sự gián đoạn còn có thể tạo điều kiện để các đối thủ thu hẹp khoảng cách công nghệ với Mỹ.

Tranh luận về EMALS vì thế không chỉ nằm ở việc chọn máy phóng điện từ hay hơi nước. Các dữ kiện về hiệu suất, chi phí, chuỗi cung ứng và tiến độ đóng tàu đang đặt câu hỏi về cách hải quân Mỹ cân bằng giữa yêu cầu hiện đại hóa và lựa chọn công nghệ đã có tuổi đời nhiều thập kỷ.

Nguyễn Hiệp (tổng hợp)

Từ Khóa: