TPHCM – Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam – Chi nhánh khu vực TPHCM (VCCI-HCM) cùng các đơn vị liên quan cảnh báo ngành sầu riêng Việt Nam đang bước vào giai đoạn cạnh tranh gay gắt, khi nguồn cung tăng nhanh hơn khả năng hấp thụ của thị trường và giá bán được dự báo tiếp tục đi xuống.

Ngày 14/7, Hội thảo Sầu riêng châu Á lần thứ 2 được tổ chức tại TPHCM nhằm tìm giải pháp khơi thông chuỗi cung ứng và thúc đẩy xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc. Theo các chuyên gia và doanh nghiệp xuất khẩu, nguyên nhân chính nằm ở tốc độ mở rộng diện tích trồng sầu riêng quá nhanh, trong khi năng lực đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu vẫn chưa theo kịp.

Số liệu của Cục Hải quan Việt Nam cho thấy trong 5 tháng đầu năm nay, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đạt 562,4 triệu USD. Sầu riêng tươi đạt 483,1 triệu USD, tăng 43,4% so với cùng kỳ; sầu riêng đông lạnh đạt 77,9 triệu USD, tăng 60,3%; sầu riêng chế biến đạt 1,4 triệu USD, tăng 16,7%. Trung Quốc vẫn là thị trường nhập khẩu lớn nhất, và từ ngày 1/7, hệ thống truy xuất nguồn gốc sầu riêng đã được triển khai trên toàn quốc để quản lý mã số vùng trồng và kiểm soát chất lượng.

Ông Trần Ngọc Liêm, Giám đốc VCCI-HCM, cho biết sản lượng sầu riêng cả nước đã tăng từ khoảng 366.000 tấn năm 2015 lên hơn 1,5 triệu tấn năm 2024, với diện tích gần 180.000 ha. Kim ngạch xuất khẩu cũng tăng từ hơn 277 triệu USD năm 2022 lên khoảng 4 tỷ USD năm 2025, đưa sầu riêng thành mặt hàng xuất khẩu chủ lực của ngành rau quả. Nhưng theo ông Liêm, tốc độ mở rộng diện tích quá nhanh đã kéo theo hệ lụy: nguồn cung có thời điểm vượt khả năng hấp thụ của thị trường, gây áp lực giảm giá tại nhiều địa phương. Thực tế này thể hiện rõ ngay tại TPHCM, nơi sầu riêng chất đống trên vỉa hè được bán với giá chỉ từ 30.000 đồng/kg.

Bên cạnh áp lực nguồn cung, lượng hàng đáp ứng đầy đủ yêu cầu kiểm dịch thực vật, mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói theo tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu, đặc biệt là Trung Quốc, vẫn còn thiếu hụt. Hệ quả là quá trình thông quan nhiều thời điểm bị chậm, chi phí kiểm nghiệm tăng cao và phát sinh nguy cơ bị cảnh báo vi phạm. Sức ép cạnh tranh cũng lớn dần khi ngoài Thái Lan, các nước Campuchia, Lào, Malaysia, Philippines và Indonesia đều đang mở rộng thị phần tại Trung Quốc.

Bà Ngô Tường Vy, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty CP Tập đoàn Xuất nhập khẩu Trái cây Chánh Thu, dự báo giá sầu riêng có thể tiếp tục giảm khoảng 5-10% mỗi năm so với năm trước nếu nguồn cung vẫn vượt cầu. Ngoài áp lực giá, doanh nghiệp còn phải gánh thêm chi phí vận chuyển, xây dựng mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và đáp ứng các quy định ngày càng chặt chẽ từ thị trường nhập khẩu. Bà Vy cho biết thêm, chất lượng sầu riêng tại một số vùng, đặc biệt là Tây Nguyên, đã bị ảnh hưởng trong hai năm qua do thời tiết và kỹ thuật canh tác, kéo theo giá bán giảm.

TS. Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết yêu cầu xuất khẩu sầu riêng phụ thuộc vào từng thị trường. Với Trung Quốc, Việt Nam đã ký các nghị định thư về xuất khẩu sầu riêng tươi và sầu riêng cấp đông, buộc doanh nghiệp phải tuân thủ đầy đủ quy định. “Muốn xuất khẩu sầu riêng tươi sang Trung Quốc, bắt buộc phải có mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và đáp ứng các yêu cầu kiểm dịch và an toàn thực phẩm”, ông Nam nhấn mạnh. Theo quy định, chỉ những phòng thử nghiệm được Hải quan Trung Quốc phê duyệt mới được cấp chứng thư phân tích Cadimi và vàng O để phía Trung Quốc chấp nhận khi thông quan.

Đối với sầu riêng cấp đông, doanh nghiệp còn phải thực hiện quy định của Nghị định 280 của Trung Quốc, có hiệu lực từ ngày 01/6/2026, về đăng ký cơ sở sản xuất thực phẩm nhập khẩu. Doanh nghiệp đã được cấp mã trước đây sẽ chuyển tiếp sang cơ chế quản lý mới, trong khi doanh nghiệp mới phải hoàn thiện hồ sơ đăng ký. Ông Nam cho rằng đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để doanh nghiệp đa dạng hóa sản phẩm, từ sầu riêng sấy, bánh, kem đến đồ uống và các sản phẩm phối trộn.

Ông Liêm lưu ý ngành sầu riêng Việt Nam không thể tiếp tục cạnh tranh bằng sản lượng và giá bán mà phải chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng, tiêu chuẩn và thương hiệu. Các chuyên gia tại hội thảo cùng chung nhận định: chuẩn hóa vùng nguyên liệu, nâng cao chất lượng, minh bạch truy xuất nguồn gốc và phát triển chế biến sâu là điều kiện để sầu riêng Việt Nam giữ vững thị trường xuất khẩu tỷ USD.

Hà Lê (tổng hợp)

Từ Khóa: