Truyền thống du xuân của các vua triều Nguyễn không chỉ là nghi lễ cung đình mà còn phản ánh sự chuyển biến văn hóa qua từng thời kỳ lịch sử dân tộc.

Du xuân triều Nguyễn từ nghi lễ đến dân dã

Sử sách ghi nhận từ thời Lý, Trần, các hoạt động Tết của vua chưa được mô tả chi tiết trong chính sử. Đến thời vua Lê Thái Tông, nhà vua thường dẫn các quan đi bái yết Thái miếu vào mùng 1 Tết và ban yến tiệc trong năm ngày cho quan lại văn võ. Lệ du xuân của quân chủ bắt đầu trở nên rõ nét hơn từ triều Lê và sau đó được các vị vua nhà Nguyễn tiếp nối như một nét đẹp truyền thống của cung đình xưa.

Vào thời Nguyễn, việc du xuân ban đầu thường khởi hành từ mùng 5 Tết và không được ghi chép thành điển lễ cụ thể. Tuy nhiên, từ đời vua Đồng Khánh trở về sau, các hoàng đế bắt đầu có lệ đi chơi Tết ngay từ mùng 1. Quyết định này xuất phát từ bối cảnh chính trị phức tạp vào năm 1886, khi viên tướng Pháp Prudhomme muốn tổ chức cuộc du xuân để chứng minh với dân chúng rằng nhà vua vẫn có quyền tự do đi lại.

Lễ xuất hành của vua Đồng Khánh diễn ra long trọng sau khi Khâm Thiên Giám đã chọn được giờ tốt để nhà vua lên kiệu. Quan văn, võ cùng binh lính mang theo cờ quạt, gươm giáo hộ tống vua đi một vòng quanh kinh thành để quan sát tình hình đời sống nhân dân. Buổi du ngoạn thường kết thúc bằng một bữa tiệc ven sông Hương, trước khi nhà vua trở về cung điện khi tiếng súng lệnh trên Kỳ Đài vang lên lúc chiều tà.

Du xuân triều Nguyễn và dấu ấn phương Tây

Dưới thời các vua Thành Thái, Duy Tân và Khải Định, nghi thức du xuân về cơ bản vẫn giữ theo những quy định cũ từ thời Đồng Khánh. Tuy nhiên, đến thời hoàng đế Bảo Đại, các hoạt động ngày Tết bắt đầu có sự thay đổi rõ rệt do chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ văn hóa phương Tây. Sau lễ thiết triều sáng mùng 1, vị vua cuối cùng này thường nâng ly champagne chúc mừng năm mới cùng các quan lại và những người bạn ngoại quốc.

Thay vì những nghi lễ gò bó, vua Bảo Đại chọn cách đón Tết gần gũi hơn qua lời kể của cung nữ cuối cùng triều Nguyễn là bà Trần Thị Vui. Ông thường ghé thăm cung Diên Thọ để chơi cờ domino cùng hoàng thái hậu hoặc thi đấu cùng vợ và các quan đại thần trong không khí thân mật. Trong những lúc giải trí này, nhà vua không chọn nghe Nhã nhạc cung đình mà thường thưởng thức các bản nhạc trữ tình phương Tây đang thịnh hành thời bấy giờ.

Đặc biệt, vua Bảo Đại còn mang đến những thú vui thể thao mới lạ như đánh golf tại vùng đồi núi Dạ Lê vào chiều mùng 1 hoặc sáng mùng 2 Tết. Thay vì ngồi thuyền rồng thong thả trên sông Hương như các vị tiền bối, ông lại yêu thích biểu diễn Jet ski, một môn thể thao rất hiện đại thời đó. Những màn trình diễn trên nước của nhà vua luôn thu hút rất đông người dân cố đô tập trung hai bên bờ sông để theo dõi và chiêm ngưỡng.

Theo: VnExpress

Từ Khóa: