Ngoại giao kín Riyadh khiến ông Trump hủy tối hậu thư tấn công Iran; quyết định mở lối cho đàm phán Mỹ-Iran nhằm hạ nhiệt hạt nhân và ổn định an ninh vùng Vịnh.

Ngoại giao h ậu trường tại Riyadh và sự đảo chiều chiến lược của Washington

Rạng sáng 19/3 tại Riyadh, các ngoại trưởng Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ, Ả rập Xê út và Pakistan họp khẩn tìm lối thoát ngoại giao cho chiến sự Iran. Tình báo Ai Cập thiết lập kênh liên lạc với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), đề xuất ngừng giao tranh 5 ngày. Động thái diễn ra sau khi Israel sát hại Ali Larijani, người đứng đầu an ninh quốc gia Iran và là đối tác khả thi của phương Tây.

Tối 21/3, từ khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago, ông Trump ra tối hậu thư yêu cầu Iran mở eo biển Hormuz trong 48 giờ, đe dọa quân đội Mỹ sẽ “xóa sổ” các nhà máy điện. Tuy nhiên, sáng 23/3, khi nhận thông tin về các cuộc thảo luận tại Riyadh cách đó hơn 11.000km, ông đã đổi hướng sang ủng hộ ngoại giao. Quyết định hoãn tấn công 5 ngày giúp thị trường chứng khoán tăng mạnh, giảm áp lực chính trị.

Thư ký báo chí Karoline Leavitt khẳng định Mỹ không đàm phán qua báo chí do tính nhạy cảm của tình hình. Dù Iran phủ nhận thảo luận, Mỹ vẫn giữ yêu cầu Tehran tháo dỡ chương trình hạt nhân, tên lửa và dừng hỗ trợ lực lượng ủy nhiệm. Ngược lại, phía Iran đòi Mỹ và Israel cam kết không tấn công trong tương lai cùng các khoản bồi thường thiệt hại chiến tranh.

Tranh chấp eo biển Hormuz và vai trò trung tâm của Mohammad Bagher Ghalibaf

Các nước Ả rập đề xuất đặt eo biển Hormuz dưới sự giám sát của ủy ban trung lập để bảo vệ tuyến đường vận chuyển 20% lượng dầu toàn cầu. IRGC phản đối và muốn thu phí tàu qua lại tương tự kênh đào Suez, khiến Ả rập Xê út lo ngại Iran kiểm soát xuất khẩu năng lượng. Ông Trump tuyên bố có thể cùng Lãnh tụ Mojtaba Khamenei trực tiếp kiểm soát tuyến đường chiến lược này.

Làn sóng ngoại giao thúc đẩy khả năng gặp trực tiếp tại Pakistan hoặc Thổ Nhĩ Kỳ giữa quan chức hai nước,. Mỹ có thể cử Steve Witkoff, Jared Kushner hoặc Phó Tổng thống JD Vance tham gia. Ông Trump nhận định một số lãnh đạo Iran hiện nay “rất hợp lý”, “vững vàng” và sẵn sàng cùng họ mở ra kỷ nguyên mới trong quan hệ song phương. Washington xác nhận đã liên hệ một quan chức Iran cấp cao nhưng giấu tên.

Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf, cựu chỉ huy IRGC, hiện là nhân vật then chốt có thể thuyết phục phe cứng rắn chấp nhận thỏa thuận thực dụng,. Dù công khai thách thức Mỹ và Israel, ông Ghalibaf vẫn là đồng minh thân tín của Lãnh tụ Mojtaba Khamenei và giữ vai trò mắt xích giữa giới tinh hoa chính trị, an ninh,. Vai trò của ông ngày càng trung tâm khi các lãnh đạo khác bị loại bỏ.

Theo: Báo Dân trí

Từ Khóa: