Ít nhất 16 người đã thiệt mạng và hàng trăm người bị bắt trong làn sóng biểu tình lớn nhất tại Iran trong ba năm qua, khi người dân xuống đường phản đối lạm phát leo thang và khủng hoảng kinh tế, làm bùng phát các cuộc đụng độ bạo lực với lực lượng an ninh.

Chính quyền phát tín hiệu mềm mỏng, lãnh tụ tối cao vẫn cứng rắn

Theo các tổ chức nhân quyền, trong vòng một tuần bất ổn trên khắp Iran, ít nhất 16–17 người đã thiệt mạng. Nhóm nhân quyền người Kurd Hengaw cho biết con số tử vong là 17, trong khi HRANA – mạng lưới các nhà hoạt động nhân quyền – ghi nhận ít nhất 16 người chết và 582 người bị bắt. Reuters hiện chưa thể xác minh độc lập các số liệu này.

Đây được xem là làn sóng biểu tình lớn nhất tại Iran kể từ năm 2022. Trước sức ép ngày càng gia tăng, giới lãnh đạo Iran đã có những phát biểu mang tính hòa giải hơn so với các đợt bất ổn trước đây, trong bối cảnh nền kinh tế suy sụp và áp lực quốc tế gia tăng.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian kêu gọi Bộ Nội vụ tiếp cận người biểu tình bằng “sự nhân ái và tinh thần trách nhiệm”, nhấn mạnh rằng xã hội “không thể bị trấn an bằng cưỡng ép”, theo truyền thông nhà nước Iran. Đây được đánh giá là phát ngôn mềm mỏng hiếm thấy từ chính quyền Tehran.

Tuy nhiên, Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei vẫn giữ lập trường cứng rắn, tuyên bố Iran “sẽ không khuất phục kẻ thù”. Ông nhấn mạnh dù chính quyền sẵn sàng đối thoại, nhưng “những kẻ gây rối phải bị đặt vào đúng chỗ”.

Đụng độ lan rộng, kinh tế suy sụp là ngòi nổ

Biểu tình bắt đầu từ các tiểu thương và chủ cửa hàng phản đối giá cả leo thang, sau đó lan sang sinh viên đại học và các thành phố tỉnh lẻ. Ở một số nơi, người biểu tình đã hô khẩu hiệu chỉ trích giới lãnh đạo giáo sĩ.

Các vụ đụng độ nghiêm trọng nhất được ghi nhận tại miền Tây Iran, nhưng tình trạng bất ổn cũng lan tới Tehran, khu vực miền Trung và tỉnh Baluchistan ở phía Nam. Tại Qom – trung tâm bảo thủ của Hồi giáo Shiite – chính quyền xác nhận hai người đã thiệt mạng trong bất ổn, trong đó một trường hợp do thiết bị nổ tự chế phát nổ sớm.

Cảnh sát trưởng Iran Ahmad-Reza Radan cho biết lực lượng an ninh đang tập trung bắt giữ “các lãnh đạo biểu tình”, đặc biệt là những người hoạt động trên không gian mạng. Riêng tại Tehran, cảnh sát nói đã bắt 40 người vì đăng tải “thông tin giả mạo” liên quan đến biểu tình.

Lạm phát được xem là nguyên nhân trực tiếp châm ngòi cho làn sóng phản đối. Kể từ tháng 3, lạm phát tại Iran duy trì trên mức 36%, trong khi đồng rial đã mất khoảng một nửa giá trị so với USD. Trừng phạt quốc tế liên quan đến chương trình hạt nhân tiếp tục bóp nghẹt nền kinh tế, khiến chính phủ gặp khó khăn trong cung cấp điện, nước và các dịch vụ cơ bản. Các tổ chức tài chính toàn cầu dự báo Iran có thể rơi vào suy thoái trong năm 2026.

Phó Tổng thống Mohammadreza Aref thừa nhận đất nước đang tồn tại nhiều thiếu sót, song cảnh báo một số thế lực đang lợi dụng biểu tình để gây bất ổn. “Chúng tôi mong giới trẻ đừng rơi vào bẫy của kẻ thù”, ông nói trên truyền thông nhà nước.

Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẵn sàng ủng hộ người biểu tình Iran nếu họ bị đàn áp, khiến Tehran cảnh báo sẽ đáp trả lực lượng Mỹ trong khu vực, làm gia tăng căng thẳng khu vực Trung Đông.

Theo: Khai Mở