Trẻ em Việt Nam đang tiếp cận mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo sớm hơn bao giờ hết, trong khi khung pháp lý bảo vệ các em vẫn chưa bắt kịp tốc độ phát triển của công nghệ.

Theo TS. Vũ Thị Minh Huyền, nhiều trẻ chưa biết đi xe đạp đã thành công tạo tài khoản, xem video và trò chuyện với chatbot AI, dù chưa đủ tuổi sử dụng nhiều dịch vụ trực tuyến theo quy định. Bà cảnh báo khoảng trống trách nhiệm giữa nhà phát triển công nghệ, đơn vị vận hành nền tảng và phụ huynh đang tạo ra trẻ em trở thành nhóm dễ dàng tinh tế nhất trước những rủi ro mới từ AI.

Trong nhiều năm, các nguy cơ trên mạng xã hội được nhận diện chủ yếu là tin giả, bạo lực mạng, lừa đảo và xâm hại trẻ em qua internet. Sự xuất hiện của AI làm bức tranh này phức tạp hơn: công cụ này không còn chỉ để tìm kiếm thông tin mà đã trở thành người trò chuyện, tư vấn và hỗ trợ học tập cho trẻ.

Một đứa trẻ ngồi riêng trong phòng vẫn có thể bị bắt trên mạng. Một học sinh tiểu học vẫn có thể tiếp cận nội dung độc hại, và một thiếu niên vẫn có thể được thao túng tâm lý thông qua thuật toán đề nội dung — những rủi ro này không dừng lại ở hiện tượng mà đã xảy ra trong đời sống hằng ngày.

Theo TS. Huyền, phần lớn rủi ro không xuất hiện ngay lập tức mà tích lũy âm thầm qua thời gian. Một chuỗi nội dung tiêu cực kéo dài nhiều tháng có thể tăng dần thay đổi nhận thức, hành vi và cách nhìn cuộc sống của trẻ, trong khi nền tảng số vận hành theo nguyên tắc giữ chân người dùng càng lâu càng tốt.

Ở chiều tích cực, AI có thể cá nhân hóa công việc học tập và giúp học sinh vùng sâu, vùng xa nguồn tri thức chất lượng. Nhưng mặt trái xuất hiện cùng tốc độ: chatbot có thể đưa thông tin sai, hệ thống AI có thể vô tình cung cấp nội dung không phù hợp lý tuổi, còn công cụ tạo ảnh hoặc video có thể được hưởng lợi để làm giả hình hoặc lan truyền nội dung độc hại.

Vấn đề cốt lõi của TS. Huyền thoại chỉ ra là ranh giới trách nhiệm chưa được xác định rõ ràng. Khi một hệ thống AI liên tục đề xuất nội dung độc hại cho trẻ, luật hiện hành chưa trả lời ai phải đảm trách nhiệm — nhà phát triển công nghệ, đơn vận hành nền tảng, hay phụ huynh, những người đôi khi không biết con mình đang tương tác với AI theo cách nào.

Dữ liệu cá nhân của trẻ cũng rơi vào vùng chưa được xác định rõ ràng. Mỗi bức ảnh, đoạn hội thoại hay thao tác tìm kiếm của trẻ đều có thể trở thành dữ liệu đầu vào cho hệ thống AI, trong khi giới hạn thu thập dữ liệu và quyền đồng ý thay mặt trẻ chưa có câu trả lời nhất.

Nội dung giả mạo do AI tạo ra là một rủi ro khác đang gia tăng. Chỉ với một số thao tác, hình ảnh, giọng nói hoặc khuôn mặt của một đứa trẻ có thể được sao chép và sử dụng sai mục tiêu, kéo dài theo siêu kinh tâm lý dài khi hình ảnh cá nhân lan truyền bên ngoài tầm kiểm soát.

Theo TS. Huyền, không chỉ Việt Nam mà nhiều nhà phát triển quốc gia cũng đang loay hoay tìm lời giải pháp, bởi quá trình xây dựng luật xây dựng luôn cần thời gian để đánh giá hợp tác và tạo ra đồng thuận xã hội. Các quy định thiết kế vốn cho hệ thống truyền tải internet theo thời kỳ vẫn còn giá trị nhưng không đủ giải quyết các vấn đề của AI thời nguyên.

Bà cho rằng điều cần thiết không chỉ là sửa đổi một số điều luật hay bổ sung chế độ tài chính, mà là một cách tiếp cận thiết lập quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em vào trung tâm chính sách công nghệ. Nếu luật tiếp tục đi sau công nghệ một bước, nhóm có nguy cơ lớn nhất sẽ không phải là doanh nghiệp hay nền tảng số, mà chính những đứa trẻ đang lớn lên mỗi ngày trong môi trường số.

Ân Hồng (Tổng hợp)

Từ Khóa: