Bất ổn bắt nguồn từ kinh tế, cộng hưởng với áp lực Mỹ – Israel và sự xói mòn tính chính danh của chế độ Hồi giáo, đang đẩy Iran vào cuộc khủng hoảng toàn diện, nguy hiểm hơn nhiều so với các biến động trước đây.

Kinh tế trở thành mồi lửa nguy hiểm nhất cho bất ổn xã hội

So với các phong trào phản đối trước đây, làn sóng bất ổn hiện nay ở Iran có điểm khác biệt căn bản: nguyên nhân cốt lõi là kinh tế. Đồng rial liên tục mất giá khiến thu nhập thực tế của người dân sụt giảm nghiêm trọng. Giá cả leo thang làm cho những nhu cầu tối thiểu như thực phẩm hay nhiên liệu trở thành gánh nặng. Khi kinh tế chạm tới ngưỡng chịu đựng cuối cùng, sự bất mãn không còn giới hạn trong một nhóm xã hội hay khu vực địa lý.

Khác với các tranh cãi về quy định xã hội hay tôn giáo, khủng hoảng kinh tế tác động trực tiếp đến sinh tồn. Điều này khiến các cuộc biểu tình lan nhanh và khó dập tắt hơn. Tính chính danh của Đại giáo chủ Khamenei vốn dựa trên uy tín tôn giáo và hình ảnh đối đầu phương Tây đang bị bào mòn nghiêm trọng. Khi người dân không còn đủ tiền mua bánh mì, mọi lời kêu gọi hy sinh đều mất tác dụng.

Áp lực quốc tế và kịch bản chuyển tiếp quyền lực bắt đầu lộ diện

Bên cạnh bất ổn trong nước, Iran còn đối mặt sức ép lớn từ Mỹ và Israel. Tổng thống Trump tiếp tục thể hiện lập trường cứng rắn, sẵn sàng sử dụng biện pháp quân sự nếu tình hình leo thang. Trong bối cảnh đó, mối đe dọa từ bên ngoài trở thành yếu tố có thể kích hoạt kịch bản sụp đổ nhanh hơn dự kiến. Các lệnh trừng phạt kéo dài khiến Tehran khó xoay xở về tài chính và ngoại giao.

Biểu tình đang lan rộng tại Iran(Ảnh: Chụp màn hình/ Aboluowang)

Đáng chú ý, Reza Pahlavi – Thái tử cuối cùng của Iran đang sống lưu vong – đã kêu gọi người dân biểu tình quy mô lớn và tuyên bố sẵn sàng hỗ trợ giai đoạn chuyển tiếp nếu chế độ Hồi giáo sụp đổ. Dù còn gây tranh cãi, ông được xem là biểu tượng lịch sử có khả năng tập hợp lực lượng đối lập. Trong thế nội ngoại đều bế tắc, Iran đang đứng trước một cuộc khủng hoảng thực sự, có thể định hình lại tương lai đất nước trong thời gian rất ngắn.

Theo: Aboluowang