Fort Portal (Uganda) – Sau khi thả chín hạt cà phê xuống mộ Vua Oyo Nyimba, nhà báo truyền hình Edward Rukidi Kijanangoma được Ủy ban Kế vị Hoàng gia Tooro công nhận là người kế vị, nhưng ngay lập tức bị gia đình trực hệ cố vương phản đối.

Nghi thức chuyển giao diễn ra ngày 12/9/2026 tại Lăng mộ Hoàng gia Karambi, thành phố Fort Portal, khép lại vương triều Oyo Nyimba Kabamba Iguru Rukidi IV kéo dài gần 31 năm. Nguyên nhân tranh chấp nằm ở bản di chúc năm 2022: Thái hậu Best Kemigisa và Công chúa Ruth Komuntale khẳng định cố vương để lại con trai ruột, trong khi gia tộc Babiito – cơ quan quyết định người kế vị – phủ nhận sự tồn tại của đứa trẻ này.

Ngày 04/9, Ủy ban Kế vị Hoàng gia Tooro họp khẩn tại khách sạn Fort Motel, thành phố Fort Portal, và 15 trên 18 thành viên có mặt chọn George Desmond Kamurasi, thủ môn 36 tuổi của câu lạc bộ nghiệp dư South East Dons ở London, làm vua kế tiếp. Nhưng Kamurasi từ chối vì còn những trách nhiệm khác phải hoàn thành, buộc ủy ban họp lại vào ngày 9/9 và chọn ra cái tên thứ hai: Edward Rukidi Kijanangoma, người dẫn chương trình kiêm biên tập viên tin tức tại đài truyền hình quốc gia Uganda Broadcasting Corporation.

George Desmond Kamurasi được chọn kế vị Vua Oyo của Tooro nhưng không muốn rời Anh, đặt anh trước lựa chọn giữa bóng đá và ngai vàng.
George Desmond Kamurasi, thủ môn tại Anh, được chọn kế vị ngai vàng Tooro nhưng không muốn rời cuộc sống ở Anh. (Ảnh minh họa: MUC).

Dù thuộc gia tộc Babiito – dòng họ cai trị Tooro, đời sống của Kijanangoma không gắn với cung điện, đến mức nhiều đồng nghiệp tại UBC không biết về xuất thân hoàng tộc của ông. Ngay trong ngày ông được chọn, Thái hậu Best Kemigisa và Công chúa Ruth Komuntale công bố di chúc viết năm 2022, trong đó Vua Oyo tuyên bố sẽ chỉ định con trai ruột làm người thừa kế nếu có; sáng hôm sau, Thái hậu lên án “nhóm thành viên hoàng tộc tự phong” và tuyên bố gia đình bà bị quản thúc tại cung điện, không thể tiếp xúc với bên ngoài.

Gia tộc Babiito bác bỏ cáo buộc và không công nhận sự tồn tại của đứa trẻ trong di chúc. Một thành viên giấu tên trong ủy ban kế vị nói với đài NTV rằng con trai nhà vua phải chính thức ra mắt các vị trưởng lão mới được xem xét, còn đến chiều 11/9 – một ngày trước tang lễ – danh tính vua mới vẫn chưa ngã ngũ, buộc chính quyền Uganda phải can thiệp để cho phép Kijanangoma thực hiện nghi lễ thả cà phê trong đám tang.

Vì vậy, dù nghi thức tại lăng mộ đã hoàn tất, theo giới truyền thông Uganda, Kijanangoma vẫn chưa chính thức đăng cơ. Giữa lúc tranh chấp chưa khép lại, ông nhận thêm một tin buồn: anh trai ông, Hoàng tử David Kijanangoma, qua đời tại Viện Ung thư Uganda ở Mulago, Kampala, sau thời gian chống chọi ung thư vòm họng. Trên mạng xã hội X ngày 15/9, ông viết: “Với trái tim nặng trĩu, tôi thông báo về sự ra đi của anh trai tôi, Hoàng tử David Kijanangoma. Hoàng tử David đã chiến đấu với bệnh ung thư trong một thời gian dài”.

Hoàng tử David từng là nhân vật gây tranh cãi của vương quốc: ông bị bắt năm 2015 vì cáo buộc xâm nhập trái phép liên quan nghi vấn lật đổ Vua Oyo, sau đó tuyên bố hòa giải với vua vào năm 2019 và bác bỏ cáo buộc nhận hối lộ từ chính phủ. Gia đình ông từng kêu gọi hỗ trợ tài chính hồi tháng 4 để điều trị tại Ấn Độ, với chi phí ước tính khoảng 700 triệu shilling Uganda, tương đương hơn 178.000USD, nhưng ông đã dùng hết tiền tiết kiệm cá nhân trước đó.

Bên cạnh tranh chấp huyết thống, đời tư của tân vương cũng đặt ra câu hỏi về tính hợp thức. Vợ ông, bà Rebecca Amoding-Rukidi, là người vùng Teso chứ không phải người Tooro, nên theo truyền thống không đủ điều kiện làm Omugo – hoàng hậu nghi lễ; các trưởng lão được cho là kỳ vọng ông kết hôn thêm với một phụ nữ Tooro để đáp ứng yêu cầu văn hóa. Điều đó cho thấy ngôi vị mà Kijanangoma vừa tiếp nhận còn phải vượt qua nhiều điều kiện chưa được thỏa mãn, không riêng gì sự công nhận từ phía gia tộc đối thủ.

Hà Lê (tổng hợp)

Từ Khóa: