Mộ Tần Thủy Hoàng vẫn đóng kín suốt hơn 2.200 năm bởi nguy cơ thủy ngân, bẫy phòng thủ và thách thức bảo tồn khiến giới khảo cổ chưa dám khai quật.

Mộ Tần Thủy Hoàng – công trình cổ đại đồ sộ bậc nhất lịch sử

Lăng mộ Tần Thủy Hoàng, vị hoàng đế đầu tiên thống nhất Trung Hoa, được xem là một trong những công trình bí ẩn và quy mô nhất thế giới cổ đại. Công trình được xây dựng suốt gần 40 năm, hoàn thành khoảng năm 208 trước Công nguyên, mô phỏng theo kinh đô Hàm Dương xưa. Tổng diện tích quần thể ước tính khoảng 56 km², tương đương một thành phố lớn.

Năm 1974, việc phát hiện đội quân đất nung với hơn 8.000 tượng binh sĩ kích thước như người thật đã gây chấn động toàn cầu. Tuy nhiên, đây chỉ là phần bên ngoài của quần thể khổng lồ. Trung tâm lăng mộ – nơi đặt quan tài Tần Thủy Hoàng – đến nay vẫn chưa từng được mở.

Theo sử gia Tư Mã Thiên, lăng mộ được thiết kế như một “đế quốc thu nhỏ” với sông núi nhân tạo, trần khảm ngọc mô phỏng bầu trời và các cơ chế phòng thủ chết người. Dù con số 700.000 nhân công được cho là phóng đại, nhiều học giả hiện đại vẫn ước tính hàng chục nghìn người đã tham gia xây dựng.

Mộ Tần Thủy Hoàng và hiểm họa thủy ngân chết người

Một trong những lý do lớn nhất khiến lăng mộ chưa được mở là nguy cơ từ thủy ngân. Các nghiên cứu địa chất cho thấy nồng độ thủy ngân quanh khu mộ cao gấp hàng chục lần mức tự nhiên. Một số khu vực ghi nhận mức lên tới 1.500 ppb, cao gấp nhiều lần ngưỡng an toàn.

Nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature năm 2020 xác nhận khả năng tồn tại các “dòng sông thủy ngân” bên trong mộ, phù hợp với mô tả cổ thư. Thủy ngân dễ bay hơi, có thể phát tán qua các khe nứt, gây nguy hiểm nghiêm trọng cho con người và môi trường nếu khai quật thiếu kiểm soát.

Ngoài ra, các phép đo radar xuyên đất cho thấy bên dưới gò mộ tồn tại nhiều khoang rỗng lớn, có thể là các phòng ngầm nhiều tầng. Điều này càng củng cố giả thuyết về một kiến trúc phức tạp và đầy rủi ro.

Mộ Tần Thủy Hoàng và bài toán bảo tồn chưa lời giải

Không chỉ đối mặt với nguy cơ độc hại, việc mở mộ còn đặt ra thách thức lớn về bảo tồn di sản. Khi môi trường kín hàng nghìn năm bị phá vỡ, sự thay đổi đột ngột về nhiệt độ, độ ẩm và oxy có thể phá hủy hoàn toàn các hiện vật quý giá như lụa, sơn mài, vũ khí hay văn tự cổ.

Bài học từ các cuộc khai quật trong quá khứ, điển hình là thành Troy, cho thấy việc thiếu công nghệ bảo tồn phù hợp có thể gây tổn thất không thể khắc phục. Ngay cả đội quân đất nung, khi được khai quật vào thập niên 1970, cũng bị bong tróc lớp màu chỉ sau vài phút tiếp xúc với không khí.

Vì vậy, chính quyền Trung Quốc duy trì nguyên tắc “chỉ khai quật khi có thể bảo tồn”. Hiện nay, các nhà khoa học chủ yếu sử dụng công nghệ không xâm lấn như radar xuyên đất, đo từ trường, phân tích khí và ảnh vệ tinh để nghiên cứu lăng mộ từ xa.

Hơn 2.200 năm trôi qua, mộ Tần Thủy Hoàng vẫn là một trong những bí ẩn lớn nhất của khảo cổ học thế giới – một di sản khổng lồ đang chờ thời điểm thích hợp để được hé lộ mà không đánh đổi bằng sự hủy hoại không thể cứu vãn

Theo: VnExpress

Từ Khóa: