Mỹ và Iran lại tấn công lẫn nhau quanh khu vực eo biển Hormuz, chỉ vài ngày sau khi hai bên ký bản ghi nhớ mở cửa tuyến đường biển này.

Theo Aljazeera ngày 27/6, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) đã tấn công các vị trí liên quan đến Mỹ trong khu vực. Cùng ngày, Bahrain cho biết Iran đã tấn công và tấn công Tehran.

Hai phiên bản được đưa ra khác nhau về nguyên nhân. Iran tuyên bố cuộc tấn công của IRGC là đáp trả tập kích Mỹ ở một số khu vực phía nam Iran tối đa 26/6, và buộc Washington phải ghi nhớ vi phạm bản ghi. Mỹ nói ngược lại: cuộc tập kích của họ là phản ứng trước việc IRGC tấn công một tàu hàng trên Hormuz ngày 25/6, vi phạm cùng đồng ý.

Cả hai báo cáo đều quy định về một văn bản, nhưng không ai nhận mình là người vi phạm trước đó.

Chuyên gia tình báo quân sự Mỹ Carl O.Schuster, giảng dạy tại Đại học Hawaii – Thái Bình Dương, nói rằng IRGC hoạt động khá độc lập với chính phủ Iran, do “Lãnh đạo tối cao” Mojtaba Khamenei chưa chính thức được phong Ayatollah và chưa có ảnh hưởng rộng rãi trong giới tinh hoa của chế độ. Ông cho rằng IRGC đã tấn công thử thách Mỹ và chứng minh sức mạnh, tính độc lập của năng lượng này.

Theo ông Schuster, Washington buộc phải trả lời để giữ sức nặng cho lời cảnh báo trước đó của Tổng thống Donald Trump, nhưng đã thực hiện một cách có giới hạn — chỉ nhắm vào thành phần đã khơi mào cuộc tấn công công. Ông cho rằng sự kiềm chế chủ yếu để xoa dịu chính trị gia trong nước muốn chấm dứt xung đột, chứ chưa đủ để ngăn IRGC tấn công tiếp. Ông dự đoán IRGC sẽ chờ vài ngày xem Mỹ có trả lời bổ sung không, nếu không, sẽ tấn công một tàu khác ở vị trí khác trong Vịnh Ba Tư hoặc Hormuz.

Mâu thuẫn không chỉ ở việc làm ai tấn công trước đó mà ở việc làm có quyền với Hormuz. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio khẳng định tàu thuyền qua eo biển này không bị thu phí. Iran khẳng định ngược lại: quyền quyết định thuộc về Tehran. Ngày 25/6, IRGC còn nói tàu đi qua lãnh hải Iran hay Oman cũng phải phối hợp với Tehran.

Theo bản ghi nhớ đã ký, Hormuz mở cửa tạm thời trong 60 ngày để tiếp tục nói phán. Đây là khoảng thời gian Iran cần sử dụng để thực hiện quyền kiểm soát thực tế, vì đó là đòn bẫy quan trọng nhất của Tehran trước Washington.

Trong khi đó, áp lực nội bộ tại Mỹ đang tăng lên. Ngày 23/6, Thượng viện Mỹ bỏ phiếu 50-48 thông qua một đề xuất quyết định tìm cách hạn chế quyền lực của Tổng thống Trump trong cuộc chiến Iran — một số nghị sĩ Cộng hòa bỏ phiếu chống lại ông. Ngày 24/6, sau khi Nhà trắng vận động, các nghị sĩ Cộng hòa bác bỏ chính nghị quyết định đó. Trước đó, đầu tháng 6, một số hạ nghị sĩ Cộng hòa từng cùng về phía Dân chủ yêu cầu ông Trump dừng cuộc chiến tranh.

Khi bầu cử giữa kỳ tại Mỹ đến gần, áp lực với Nhà trắng có thể lớn hơn, kể cả từ chính đảng Cộng hòa. Bất lợi về thời gian của Washington chính là khoảng trống mà Tehran, qua IRGC, có thể tận dụng để giữ ưu thế trong cuộc đàm phán về tương lai của Hormuz.

Nguyễn Chiến (tổng hợp)

Từ Khóa: