Xuất khẩu dầu thô của Iran giảm mạnh sau phong tỏa hàng hải của Mỹ, nhưng Trung Quốc, khách hàng mua hơn 80% lượng dầu xuất khẩu của Tehran, đã công khai bác bỏ lời đe dọa mở rộng sức ép kinh tế của Tổng thống Donald Trump.

Dữ liệu của công ty tình báo hàng hóa Kpler cho thấy Iran xuất khẩu trung bình khoảng 287.000 thùng dầu/ngày trong tháng 8, chỉ bằng khoảng 1/7 so với thời điểm trước xung đột. Lệnh phong tỏa hàng hải được Mỹ tái áp đặt từ giữa tháng 7 đã khiến hơn 40 triệu thùng dầu Iran mắc kẹt trên các tàu tại Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman.

Ngày 19/8, ông Trump viết trên Truth Social rằng Iran đã có cơ hội đàm phán lớn hơn bất kỳ chính quyền tiền nhiệm nào nhưng “đáng tiếc đã không nắm bắt”. Tổng thống Mỹ đồng thời cảnh báo về một “ngày D-Day kinh tế” nhằm mở rộng chiến tranh kinh tế với Tehran.

Phản ứng từ Bắc Kinh đến ngay trong ngày 19/8. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lin Jian nói trước báo giới: “Áp đặt trừng phạt và gây sức ép không giúp giải quyết vấn đề”, đồng thời kêu gọi giải quyết bất đồng bằng biện pháp ngoại giao và chính trị.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cũng phản bác trên X, cho rằng cái gọi là “Ngày D-Day kinh tế” là “một sự đánh lạc hướng khỏi chính cuộc khủng hoảng của nước Mỹ: nợ công chưa từng có và chi phí lãi vay tăng vọt”. Những tuyên bố này xuất hiện khi Washington muốn siết dòng tiền của Tehran nhưng khách hàng quan trọng nhất của nước này lại không chấp nhận logic của sức ép.

Dầu bị phong tỏa, nhưng nguồn dự trữ vẫn còn

Theo Kpler, Trung Quốc nhận khoảng 523.000 thùng dầu thô/ngày từ Iran trong tháng 8, giảm so với 800.000 thùng/ngày hai tháng trước và hơn 1,7 triệu thùng/ngày vào đầu cuộc chiến. Iran vẫn còn khoảng 83 triệu thùng dầu lưu trữ bên ngoài khu vực phong tỏa, trong đó khoảng 43 triệu thùng nằm tại Biển Đông, Hoàng Hải và Hoa Đông.

Lượng dầu này có thể cung cấp cho thị trường Trung Quốc trong khoảng 4-5 tháng nếu tốc độ xuất khẩu hiện tại tiếp diễn. Trong khi đó, Reuters ghi nhận lưu lượng tàu hàng qua eo biển Hormuz chỉ còn khoảng 9 tàu mỗi ngày trong hai ngày liên tiếp gần nhất, dù một số tàu có thể đã tắt thiết bị định vị để tránh bị theo dõi.

Điểm nghẽn nằm ở Trung Quốc. Bắc Kinh mua hơn 80% lượng dầu xuất khẩu của Iran, tương đương khoảng 1,4 triệu thùng/ngày, vì vậy một biện pháp trừng phạt mạnh hơn đối với dòng dầu này sẽ trực tiếp đụng tới quan hệ kinh tế giữa Mỹ và Trung Quốc.

Ông Brett Erickson, Giám đốc điều hành Obsidian Risk Advisors, nhận định trên X rằng “lằn ranh đỏ lớn” trong tuyên bố của ông Trump thực chất “chỉ nhắm vào một quốc gia duy nhất: Trung Quốc – đầu mối kinh tế sống còn của Iran”. Sức ép vì thế không còn chỉ là vấn đề giữa Washington và Tehran.

Theo ông Jorge Leon, Trưởng bộ phận phân tích địa chính trị tại Rystad, Iran đã chịu tổn thất nặng vì chiến tranh và lạm phát, nhưng nhiều thập kỷ sống dưới trừng phạt đã tạo ra một “nền kinh tế sinh tồn” có thể giúp nước này chịu thêm áp lực thay vì sụp đổ ngay lập tức. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cũng gọi đây là “một điệu nhảy tế nhị”, bởi Tehran có thể đáp trả sức ép kinh tế thông qua eo biển Hormuz, đẩy giá dầu lên và chuyển một phần hậu quả tới người tiêu dùng Mỹ.

Đòn trừng phạt đã làm xuất khẩu dầu Iran giảm sâu. Nhưng khi dòng dầu còn khách mua và nguồn dự trữ vẫn tồn tại, hiệu quả của chiến lược đó tiếp tục phụ thuộc vào một yếu tố nằm ngoài Tehran: Trung Quốc.

Vũ Quyến (tổng hợp).

Từ Khóa: