Tòa nhà Ngân hàng Nhà nước tại TP.HCM không chỉ là trung tâm tài chính mà còn là di sản kiến trúc gần 150 năm tuổi mang đậm dấu ấn của người xây dựng Nhà thờ Đức Bà. Công trình biểu tượng này phản ánh sự chuyển biến của đô thị và quyền lực phản ánh.

Nguồn gốc từ quy hoạch đô thị thời Pháp

Hình ảnh Ngân hàng Quốc gia Việt Nam tại Sài Gòn nhìn từ cầu Mống vào năm 1967. Nguồn: Ron Ryan.
(Ảnh chụp màn hình báo Thanh Niên)

Theo các tài liệu lịch sử, tiền thân của công trình hiện nay là Ngân hàng Đông Dương (Banque de l’Indochine), một thiết chế tài chính quan trọng thời thuộc địa. Sau khi chiếm đóng Sài Gòn, giới chức Pháp đã nhanh chóng triển khai các dự án quy hoạch đô thị hiện đại nhằm thiết lập nền móng phát triển kinh tế lâu dài.

Bản đồ quy hoạch năm 1862 của Đại tá Lucien Florent Paul Coffyn đã đặt nền móng cho một đô thị chia ô bàn cờ, trong đó khu trung tâm hành chính và thương mại được ưu tiên bố trí các tòa công sở lớn. Vị trí của ngân hàng được đánh giá là đặc biệt đắc địa khi nằm ngay mặt tiền sông Bến Nghé, gần cảng Sài Gòn.

Một số nhà phân tích cho rằng việc lựa chọn vị trí này mang tính chiến lược cao. Điều này giúp việc giao thương quốc tế và vận chuyển vàng bạc, tài liệu từ các tàu viễn dương Pháp được thực hiện trực tiếp và an toàn hơn.

Mối liên hệ với kiến trúc sư Nhà thờ Đức Bà

Ít người biết rằng, kiến trúc sư thiết kế trụ sở đầu tiên của ngân hàng vào năm 1878 chính là Achille-Antoine Ginain. Ông đồng thời là người chủ trì xây dựng Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn trong cùng giai đoạn này. Sự trùng hợp này tạo nên một sợi dây liên kết đặc biệt về mặt lịch sử giữa hai biểu tượng kiến trúc của thành phố.

Ngân hàng Đông Dương được thành lập tại Pháp năm 1875 và nhanh chóng mở rộng mạng lưới tại các vùng thuộc địa. Sau chi nhánh đầu tiên tại Sài Gòn, các cơ sở khác lần lượt xuất hiện tại Hải Phòng (1885), Hà Nội (1886) và Đà Nẵng (1891).
Theo giới nghiên cứu, sự hiện diện của các chi nhánh này phản ánh tham vọng bành trướng quyền lực tài chính của Pháp tại khu vực Đông Nam Á. Hệ thống này đóng vai trò then chốt trong việc điều hành dòng vốn và quản trị thuộc địa thời bấy giờ.

Sự vươn mình của phong cách Art Deco

Đến thập niên 1920, nhu cầu mở rộng trụ sở được đặt ra như một cách khẳng định vị thế toàn cầu của Ngân hàng Đông Dương. Kiến trúc sư Félix Dumail đã được giao nhiệm vụ thiết kế một công trình mới kỳ vĩ hơn trên khu đất tứ giác được hợp nhất từ nhiều sở đất lẻ.


Công trình mới mang phong cách Art Deco chủ đạo, một xu hướng kiến trúc hiện đại đang dần lấn át phong cách tân cổ điển tại Đông Dương khi đó. Tuy nhiên, điểm độc đáo nằm ở việc lồng ghép các họa tiết trang trí hoa sen, chim thần Garuda và rắn thần Naga cách điệu từ nghệ thuật Khmer.

Một số nhà quan sát nhận định, sự kết hợp này không chỉ thể hiện tư duy thẩm mỹ hiện đại mà còn cho thấy nỗ lực bản địa hóa trong kiến trúc thuộc địa. Tòa nhà được khánh thành vào năm 1931 bởi hãng thầu Pháp danh tiếng Brossard et Mopin, nhanh chóng trở thành điểm nhấn kiến trúc bên sông Bến Nghé.

Di sản vượt thời gian bên sông Bến Nghé

Hình ảnh tòa nhà Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực 2 ở trung tâm TP.HCM ngày nay.
(Ảnh chụp màn hình báo Thanh Niên)

Trải qua nhiều biến động lịch sử, tên gọi và chức năng của tòa nhà đã có những thay đổi đáng kể. Từ năm 1955, trụ sở này được bàn giao lại cho Ngân hàng Quốc gia tại Sài Gòn và trải qua một số lần tu sửa, chủ yếu là phần nội thất và cơi nới cánh nhà trung tâm.

Các con đường xung quanh cũng được thay đổi định danh để phù hợp với thời đại mới, như đường Quai de Belgique trở thành Bến Chương Dương và cầu phía trước đổi tên thành cầu Mống. Sau năm 1975, nơi đây chính thức trở thành trụ sở Ngân hàng Nhà nước chi nhánh TP.HCM.

Dù thời gian đã trôi qua gần 150 năm, tòa nhà vẫn đứng vững như một chứng nhân lịch sử đặc biệt. Giới chuyên gia đánh giá đây là một trong số ít những di sản kiến trúc còn giữ được nguyên vẹn hồn cốt, nối tiếp lược trình vượt thời gian của đô thị Sài Gòn xưa và TP.HCM nay.

Theo: Báo Thanh Niên

Từ Khóa: