Khi con người tùy tiện dung tục hóa hình tượng Thần, Phật, sự suy thoái đạo đức không còn là dự cảm, mà đang trở thành hệ quả hiện hữu của xã hội hiện đại.
- Gia phong họ tộc – nền tảng đạo đức của làng quê Nghệ
- VNASA tổng duyệt chuyến đi đầu tiên đưa người lên Mặt trăng
- Kỹ sư Hồ Quang Cua chính thức nhận cúp Gạo ngon nhất thế giới năm 2025
Khi niềm kính ngưỡng bị thay thế bởi tâm cầu lợi
Trong truyền thống phương Đông, Thần và Phật luôn được xem là biểu tượng tối cao của đạo đức và trật tự tinh thần. Việc thờ phụng không nhằm cầu xin tiền tài hay sức khỏe, mà là cách để con người soi chiếu lại bản thân, hướng tâm về thiện lương. Thế nhưng, bước vào đời sống hiện đại, ý nghĩa ấy đang dần bị thay thế bởi một tâm thế khác: tâm cầu lợi.
Ngày nay, nhiều người tìm đến Thần, Phật không phải để tu sửa nội tâm, mà để xin may mắn, cầu tài lộc, tránh tai ương. Hình tượng linh thiêng được đặt trong nhà như một “vật phong thủy”, treo trên xe như “bùa hộ mệnh”, đeo trên người như món trang sức thời trang. Khi mong cầu không được đáp ứng, sự kính trọng cũng nhanh chóng phai nhạt.
Sự thay đổi ấy phản ánh một thực tế đáng suy ngẫm: con người đang đặt lợi ích cá nhân lên trên mọi giá trị tinh thần. Thần, Phật không còn là chuẩn mực đạo đức, mà bị biến thành công cụ phục vụ nhu cầu đời sống. Chính từ đây, sự dung tục hóa bắt đầu hình thành, âm thầm nhưng bền bỉ.
Khi niềm kính ngưỡng bị thay thế bởi sự toan tính, mối liên hệ giữa con người và thế giới tinh thần trở nên mong manh. Đó không chỉ là vấn đề tín ngưỡng, mà là dấu hiệu của một xã hội đang dần đánh mất điểm tựa đạo đức vốn có.
Những biểu hiện dung tục hóa ngày càng khó kiểm soát
Nếu trước kia, việc bất kính với Thần, Phật còn bị xem là điều cấm kỵ, thì nay nhiều hành vi lại được chấp nhận như chuyện bình thường. Tượng Phật được đặt ở những không gian thiếu trang nghiêm, hình ảnh Phật và La Hán được dùng để đặt tên món ăn, đồ uống, thậm chí trở thành chủ đề trang trí, giải trí.
Đáng chú ý là trào lưu khắc hình Tam Đa Phúc – Lộc – Thọ bằng nhân sâm, đinh lăng rồi đem ngâm rượu uống với mong muốn tăng cường sức khỏe, cầu tài đắc lộc. Trong suy nghĩ của người thực hiện, đó chỉ là một cách “bổ dưỡng”. Nhưng nhìn sâu hơn, hành vi ấy cho thấy Thần linh đã bị kéo xuống ngang hàng với dược liệu, thực phẩm tiêu dùng.
Sự dung tục hóa không dừng lại ở hình thức, mà còn lan sang nhận thức. Khi con người quen với việc gọi tên Phật, Thần một cách tùy tiện, sự thiêng liêng dần bị bào mòn. Những giới hạn đạo đức từng tồn tại trong tâm thức cộng đồng nay trở nên mờ nhạt.
Điều đáng lo ngại là quá trình ấy diễn ra âm thầm. Không có tranh cãi gay gắt, không có phản ứng mạnh mẽ, nhưng lại tạo nên sự thay đổi sâu sắc trong nền tảng tinh thần xã hội. Khi mọi thứ linh thiêng đều có thể bị “đời thường hóa”, con người cũng dần mất đi cảm giác kính sợ cần thiết.
Vô minh – gốc rễ của sự lệch lạc đạo đức
Nhiều người cho rằng những hành vi kể trên chỉ là vô tình, không mang ý xúc phạm. Tuy nhiên, trong giáo lý nhà Phật, vô minh chưa bao giờ là điều vô hại. Trái lại, vô minh chính là gốc rễ khiến con người tạo nghiệp mà không hay biết.
Câu chuyện Đức Phật dùng hình ảnh chiếc gắp than nóng để giảng về “không biết” cho thấy rõ điều này. Người không biết than nóng mà cầm vào tay sẽ bị bỏng nặng hơn người biết mà tránh. Áp vào đời sống, khi con người không hiểu ý nghĩa thực sự của việc thờ phụng, họ dễ dàng hành xử tùy tiện và gây ra hậu quả lớn hơn.
Vô minh khiến con người nhân hóa Thần, Phật theo cách nghĩ phàm tục. Họ gán cho các bậc giác giả những mong muốn về tiền tài, sức khỏe, danh lợi – những điều vốn nằm ngoài mục đích tu hành. Từ đó, sự tôn kính bị thay thế bằng tâm lý sử dụng và chiếm hữu.
Trong một xã hội mà vô minh trở thành phổ biến, các chuẩn mực đạo đức dần mất đi sức ràng buộc. Con người quen với việc biện minh cho hành vi của mình, thay vì tự vấn. Đó là lúc nhân – quả vẫn vận hành, nhưng con người không còn đủ tỉnh táo để nhận ra mối liên hệ giữa nguyên nhân và hệ quả.
Nhân quả không mất đi chỉ vì con người không tin
Lịch sử đã nhiều lần ghi nhận những câu chuyện về nhân quả như lời nhắc nhở rõ ràng. Việc viên quan thời Đường phỉ báng thiền sư Quốc Thanh rồi bị bãi chức, hay câu chuyện quan huyện Lý Dư bảo vệ Phật đường được tăng thêm 30 năm tuổi thọ, đều cho thấy một điều: nhân quả không phụ thuộc vào niềm tin của con người.
Dù tin hay không tin, quy luật ấy vẫn vận hành. Sự khác biệt chỉ nằm ở chỗ con người có nhận ra mối liên hệ ấy hay không. Khi xã hội dần vô Thần, nhiều người cho rằng mọi biến cố chỉ là ngẫu nhiên. Nhưng trong quan niệm truyền thống, thiên tai, nhân họa thường được xem là lời cảnh tỉnh đối với sự suy thoái đạo đức.
Những câu chuyện nhân quả không nhằm đe dọa hay gieo rắc nỗi sợ. Chúng tồn tại như tấm gương phản chiếu, để con người nhìn lại cách hành xử của mình. Khi bất kính trở thành thói quen, hậu quả chỉ là vấn đề thời gian.
Trong bối cảnh hiện đại, việc nhắc lại nhân quả không phải để quay lưng với khoa học hay lý trí, mà để bổ sung cho chúng một nền tảng đạo đức. Khi con người có điểm tựa tinh thần, họ sẽ biết dừng lại trước những giới hạn cần được tôn trọng.
Lời cảnh tỉnh cho xã hội đang đứng trước ngã rẽ tinh thần
Cổ nhân tin rằng kính Trời, trọng Phật không phải để cầu xin, mà để giữ đạo làm người. Khi con người còn biết kính sợ điều cao hơn mình, họ sẽ tự biết tiết chế hành vi, không dám vượt quá giới hạn. Đó chính là nền tảng giúp xã hội duy trì trật tự và đạo đức.
Ngày nay, khi hình tượng Thần, Phật bị dung tục hóa, xã hội cũng đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng. Một bên là con đường tiếp tục buông lỏng đạo đức, để lợi ích cá nhân dẫn dắt mọi hành vi. Bên kia là con đường quay về với sự kính trọng, hiểu biết và tỉnh thức.
Lời cảnh tỉnh không dành riêng cho ai, mà cho mỗi cá nhân trong thời khắc xã hội chuyển mình. Không ai có thể thay đổi tất cả, nhưng mỗi người đều có thể bắt đầu từ chính mình: hiểu đúng, hành xử đúng và giữ giới hạn cần thiết với những giá trị linh thiêng.
Khi con người biết dừng lại trước Thần, Phật bằng tâm kính ngưỡng, đó không chỉ là tôn trọng tín ngưỡng, mà còn là cách bảo vệ đạo đức và tương lai của chính xã hội loài người.
Theo: Báo Tân Thế Kỷ