Dân làng Nghệ An giữ tục “cướp lộc” trăm năm

Chiều 27/8, hàng trăm người dân xã Kim Liên, Nghệ An, trở về Đền Chỉ Thiện dự lễ Rằm tháng Bảy và nhận lộc sau khi nghi thức truyền thống kết thúc.

• Mỹ phát hiện mỏ vonfram trị giá 152 tỷ USD tại Nevada
• Người Việt ăn thịt gần gấp đôi khuyến nghị, thiếu rau xanh
• Cây trầm tổ hơn 500 năm tuổi được công nhận là Cây Di sản 

15h cùng ngày, Ban lễ nghi tại Đền Chỉ Thiện hoàn tất các nghi thức tâm linh trước sự chứng kiến của người dân địa phương và du khách. Khi hiệu lệnh kết lễ vang lên, trẻ nhỏ, thanh niên và người cao tuổi cùng tiến vào nhận bánh kẹo, hoa quả và các lễ vật vừa được dâng cúng.

Ông Phan Văn Huế, Phó Trưởng phòng Văn hóa – Xã hội Kim Liên, cho biết đây là “một sinh hoạt dân gian đã tồn tại trong đời sống cộng đồng từ nhiều năm”. Theo ông, việc duy trì nghi lễ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng và góp phần bảo tồn phong tục truyền thống của địa phương.

Rằm tháng Bảy âm lịch được người Việt gắn với quan niệm “xá tội vong nhân”, lễ Vu Lan báo hiếu và tục cúng thí thực cho những vong linh không nơi nương tựa. Ở một số vùng, sau lễ cúng còn có tập tục để người dân nhận lại đồ lễ đã dâng.

Tại Đền Chỉ Thiện, tục “cướp cô hồn” được lưu truyền qua nhiều thế hệ theo lời kể của các cụ cao niên và Tổ quản lý di tích. Ngôi đền được UBND tỉnh Nghệ An xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa từ năm 2007 và trở thành địa điểm sinh hoạt tín ngưỡng quen thuộc của người dân xã Kim Liên mỗi dịp Rằm tháng Bảy.

Khác với hình thức cúng cô hồn tại một số địa phương phía Nam, nghi lễ ở Đền Chỉ Thiện diễn ra trong không gian thờ thần. Ban lễ nghi thực hiện phần lễ trước, sau đó người dân mới nhận lộc khi có hiệu lệnh kết thúc.

Cách tổ chức này cho thấy “cướp lộc” ở đây không đơn thuần là việc tranh giành lễ vật. Nghi thức được đặt trong một trình tự tín ngưỡng cụ thể, với sự tham gia của cộng đồng và sự điều hành của Ban lễ nghi.

Giữ tục cũ, tránh biến tướng

Tên gọi “cướp” dễ khiến người ngoài liên tưởng đến cảnh chen lấn, giành giật. Tuy nhiên, trong cách nhìn của cộng đồng tại Đền Chỉ Thiện, hành động này mang ý nghĩa nhận lộc, cầu may theo một quan niệm biểu tượng.

Theo nhà nghiên cứu văn hóa Phạm Đình Hải, tục cướp lộc sau lễ cúng cô hồn có liên hệ với tập quán “cướp cô” từng phổ biến ở Phúc Kiến (Trung Quốc). Ban đầu, đây có thể chỉ là cảnh trẻ em nhanh tay lấy lễ vật sau khi nghi thức kết thúc.

Khi đời sống xã hội thay đổi, cách thực hành tập tục cũng cần được điều chỉnh. Giá trị cần được giữ lại là ý nghĩa nhân văn của sinh hoạt cộng đồng, thay vì để nghi lễ trở thành cảnh chen lấn hoặc cướp giật.

Đây cũng là vấn đề địa phương Kim Liên đang đặt ra trong quá trình duy trì nghi lễ. Ông Phan Văn Huế cho biết địa phương chú trọng tuyên truyền để người dân tham gia vui tươi, văn minh, an toàn, không để hoạt động tín ngưỡng bị biến tướng hoặc gây mất trật tự.

“Điều quan trọng là bảo tồn những giá trị phù hợp, đồng thời tổ chức lễ hội an toàn, văn minh, để nét đẹp truyền thống tiếp tục được trao truyền cho thế hệ trẻ”, ông Huế nói.

Từ một nghi thức được truyền qua nhiều thế hệ, “cướp lộc” tại Đền Chỉ Thiện vẫn hiện diện trong đời sống người dân Kim Liên. Việc giữ phong tục vì thế không chỉ nằm ở chuyện tiếp tục tổ chức, mà còn ở cách cộng đồng bảo đảm nghi lễ giữ được ý nghĩa vốn có.

Bùi Hà (tổng hợp)