Khoa học lý giải hiện tượng cơ thể tự tỉnh giấc nhờ sự phối hợp nhịp nhàng của các hormone và hệ thống tế bào thần kinh điều chỉnh nhịp sinh học.

Vai trò của nhân trên chiasma và các tín hiệu hormone

Sâu trong não bộ tồn tại một nhóm tế bào thần kinh được gọi là nhân trên chiasma, hay còn gọi là đồng hồ chủ của cơ thể con người. Hệ thống này có nhiệm vụ phối hợp các nhịp điệu nội tại nhằm điều chỉnh các chức năng sống cơ bản như nhiệt độ cơ thể và tiêu hóa. Nhịp sinh học này ảnh hưởng trực tiếp đến thời điểm chúng ta cảm thấy buồn ngủ hoặc tỉnh táo trong chu kỳ 24 giờ hằng ngày.

Khi chuẩn bị thức giấc, cơ thể thực hiện một quy trình chuẩn bị tinh vi thông qua việc điều chỉnh nồng độ các loại hormone bên trong. Nồng độ melatonin, loại hormone gây buồn ngủ, sẽ bắt đầu giảm xuống trong khi nhiệt độ cơ thể bắt đầu tăng dần lên. Đồng thời, nồng độ hormone cortisol bắt đầu tăng mạnh, tạo ra hiện tượng phản ứng cortisol khi thức giấc để cung cấp năng lượng cho ngày mới.

Đối với những người có thói quen sinh hoạt đều đặn, đồng hồ sinh học sẽ học cách dự đoán chính xác thời điểm họ cần phải tỉnh giấc hằng ngày. Quá trình này được ví như một lời nhắc nhở về mặt sinh hóa, giúp cơ thể chuyển trạng thái trước khi chuông báo thức vang lên. Điều này lý giải tại sao nhiều người thường mở mắt chỉ vài phút trước khi có tác động từ tiếng ồn bên ngoài.

Tác động của thói quen sinh hoạt và chất lượng giấc ngủ

Việc duy trì giờ giấc đi ngủ và thức dậy ổn định giúp lập trình lại đồng hồ sinh học chính để hoạt động hiệu quả hơn. Khi nhịp sinh học được điều chỉnh tốt, bạn sẽ thường xuyên thức dậy trước báo thức với cảm giác hoàn toàn tỉnh táo và sảng khoái. Lịch trình này cũng giúp cơ thể dự đoán tốt hơn các hành vi như ăn uống hoặc tập thể dục hằng ngày.

Thường xuyên thức dậy vài phút trước khi chuông báo thức reo và cảm thấy tỉnh táo, sảng khoái là dấu hiệu cho thấy nhịp sinh học của bạn đang được điều chỉnh tốt. (Ảnh: Chụp màn hình báo Dân trí ).

Ngược lại, nếu lịch trình ngủ không đều đặn, nhịp sinh học sẽ bị rối loạn dẫn đến tình trạng khó tập trung vào công việc trí óc. Những người ngủ không đủ giấc thường phải phụ thuộc hoàn toàn vào chuông báo thức, gây ra cảm giác uể oải sau khi tỉnh dậy. Hiện tượng này được các nhà khoa học gọi là quán tính giấc ngủ, thường xảy ra khi bị đánh thức ở giai đoạn ngủ sâu.

Ngoài ra, các yếu tố tâm lý như căng thẳng hoặc sự mong chờ hưng phấn cũng làm tăng nồng độ cortisol, gây ra tình trạng thức giấc sớm. Những áp lực hằng ngày có thể khiến não bộ luôn ở trạng thái cảnh giác, làm giảm chất lượng của giấc ngủ sâu. Việc điều chỉnh lại thói quen và môi trường ngủ là cần thiết để bảo đảm đồng hồ sinh học duy trì được sự cân bằng.

Theo: Báo Dân trí

Từ Khóa: