Lễ bỏ mả Pơ Thi đánh dấu thời khắc người Jrai tiễn biệt người thân về với Yàng, kết thúc chuỗi ngày tang chế để bắt đầu một vòng luân hồi mới đầy hy vọng.

Bí ẩn rừng ma và truyền thống mồ chung của người Jrai

Tiếng bước chân trên lá khô dẫn vào những khu rừng ma tĩnh lặng, nơi những ngôi nhà mồ rêu phong nằm ẩn hiện dưới tán cây già. Người Jrai tại các buôn làng Tây Nguyên vốn có truyền thống sử dụng mồ chung cho cả gia đình hoặc dòng tộc. Già làng A Heh giải thích rằng những huyệt mộ dài đôi khi là nơi yên nghỉ của cả vợ chồng và con cái, phản ánh sự gắn kết mật thiết ngay cả khi đã qua đời.

Trong khoảng thời gian từ một đến ba năm sau khi chôn cất, linh hồn người mất được tin là vẫn luẩn quẩn quanh người thân. Hàng ngày, gia đình mang cơm nước đặt vào những ống tre cắm xuống mộ để chăm sóc người khuất. Người sống trong thời gian để tang phải tuân thủ nhiều kiêng kỵ nghiêm ngặt, từ việc không mặc đồ mới đến việc hạn chế tham gia các hoạt động vui chơi của cộng đồng.

Những dấu tích thời gian hiện rõ trên các cột gỗ chạm khắc hình người, hình vật đã mờ nhòe theo năm tháng. Dưới nền đất, những vật dụng sinh hoạt như gùi, nồi niêu, quần áo nằm lẫn trong lá mục, minh chứng cho tục chia của cho người đã khuất. Anh A Yh chia sẻ rằng người Jrai tin người chết vẫn cần những đồ dùng quen thuộc để tiếp tục cuộc sống ở thế giới bên kia.

Lễ bỏ mả Pơ Thi: Hành trình tiễn biệt linh hồn tại Tây Nguyên
Nhảy múa tiễn đưa người chết trong lễ bỏ mả. (Ảnh: Chụp màn hình báo Thanh Niên)

Nghi thức lễ bỏ mả Pơ Thi và sự hồi sinh cộng đồng

Khi hoa dã quỳ nhuộm vàng các triền đồi, người Jrai bắt đầu chuẩn bị cho nghi lễ quan trọng nhất trong đời sống tâm linh. Lễ hội thường diễn ra từ tháng 1 đến tháng 4 dương lịch, là thời điểm kết thúc nghĩa vụ của người sống đối với người chết. Tiếng cồng chiêng vang vọng khắp rừng ma trong đêm chính lễ, hòa cùng lời khấn của chủ lễ tạo nên không gian huyền bí.

Sau lễ này, linh hồn người chết được tin là sẽ rời xa cõi tạm để về với thế giới của thần linh. Ngôi nhà mồ từng được chăm sóc cẩn thận nay bị bỏ lại giữa rừng sâu, biểu thị niềm tin rằng người chết đã thực sự bắt đầu vòng luân hồi mới. Của cải giá trị nhất như chiêng, vòng cườm cũng được gia đình mang đến chia lần cuối để người quá cố không còn vương vấn.

Dù mang ý nghĩa tiễn biệt, không khí lễ hội lại tràn ngập niềm vui cộng đồng với những ché rượu cần và điệu xoang nhịp nhàng. Điểm nhấn của buổi lễ là nghi thức hiến sinh trâu để dâng lên thần linh, cầu mong sự bảo hộ và bình an cho buôn làng. Nghệ thuật tượng nhà mồ với những hình thù phồn thực còn gửi gắm khát vọng về sự sinh sôi và tiếp nối trường tồn của dòng tộc.

Theo: Báo Thanh Niên

Từ Khóa: