Nhiều người trẻ đang rơi vào tình trạng đầu óc “đơ”, mất tập trung và phản ứng chậm — không phải vì lười biếng, mà vì não bộ đã bị đẩy đến giới hạn.

Tiến sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm tham vấn và trị liệu tâm lý Lumos, gọi đây là trạng thái “quá tải não” — khi đầu óc phải xử lý liên tục quá nhiều thông tin, nhiệm vụ và quyết định mà không có đủ thời gian phục hồi. Biểu hiện phổ biến gồm khó tập trung, hay quên việc vừa định làm, phản ứng chậm và liên tục mắc lỗi nhỏ trong các công việc quen thuộc — thậm chí chỉ để trả lời một email hay đưa ra một quyết định đơn giản cũng mất rất nhiều thời gian.

Kèm theo đó là cáu gắt, mất kiên nhẫn, nhạy cảm với tiếng ồn và né tránh giao tiếp. Một số người còn gặp đau đầu, mỏi mắt, căng cơ hoặc ngủ đủ giấc mà sáng vẫn thấy đầu óc nặng nề.

Bác sĩ Nguyễn Tiến Dũng, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Lão khoa Hà Nội, xác nhận ở nhóm người trẻ, tình trạng này chưa phải bệnh lý thoái hóa thần kinh, mà phần lớn xuất phát từ thiếu ngủ, stress kéo dài, sử dụng thiết bị điện tử quá mức và lối sống thiếu khoa học. Sau đại dịch và giai đoạn làm việc gắn liền với màn hình, “não quá tải” xuất hiện ngày càng phổ biến hơn.

Nhóm có nguy cơ cao gồm nhân viên văn phòng trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, chứng khoán, công nghệ và truyền thông. Nhân viên y tế, giáo viên và quản lý cấp trung cũng nằm trong danh sách này — họ vừa gánh khối lượng công việc lớn, vừa phải liên tục điều tiết cảm xúc và đáp ứng kỳ vọng từ nhiều phía.

Môi trường làm việc cạnh tranh, áp lực chứng minh năng lực, nỗi lo mất việc và thu nhập không ổn định góp phần làm tình trạng nặng hơn. Các hướng dẫn của WHO về sức khỏe tinh thần tại nơi làm việc chỉ rõ rằng bất ổn nghề nghiệp, bắt nạt, phân biệt đối xử và thiếu hỗ trợ xã hội đều là những yếu tố nguy cơ tâm lý — xã hội cần được nhìn nhận nghiêm túc.

Vì vậy, chuyên gia nhấn mạnh: “Không nên xem quá tải tinh thần đơn thuần là do một cá nhân ‘quản lý thời gian kém’ hay ‘khả năng chịu áp lực thấp’.” Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân thực sự nằm ở sự mất cân bằng kéo dài giữa yêu cầu công việc với thời gian, quyền chủ động, sự hỗ trợ và khả năng phục hồi của người lao động.

Hệ quả kéo theo không chỉ dừng ở tinh thần. Stress kéo dài có thể làm tăng huyết áp, nhịp tim và phản ứng viêm; theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ (2024), điều này liên quan trực tiếp đến nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ. WHO (2026) cũng cảnh báo rằng stress mạn tính có thể khiến một số người tăng sử dụng rượu, thuốc lá hoặc các chất kích thích để đối phó.

Khi đã rơi vào trạng thái mất tập trung hoàn toàn hoặc né tránh máy tính, chuyên gia khuyến cáo người trẻ không nên tiếp tục ép bản thân bằng cà phê hay thức khuya. Việc cần làm trước tiên là tạm rời công việc, giảm bớt email và tin nhắn, ưu tiên ngủ đủ giấc, ăn uống đầy đủ, vận động nhẹ và kết nối với người đáng tin cậy.

Sau khi ổn định hơn, người lao động cần trao đổi thẳng thắn với quản lý về khối lượng công việc, thời hạn và khả năng điều chỉnh nhiệm vụ — thay vì vội quay lại cường độ cũ ngay khi cảm thấy đỡ hơn. Nếu các biểu hiện như sợ hãi, mất ngủ, né tránh công việc hoặc không thể hoàn thành sinh hoạt thông thường kéo dài khoảng hai tuần, người trong cuộc nên tìm đến chuyên gia tâm lý, bác sĩ tâm thần hoặc cơ sở y tế để được đánh giá.

“Cân bằng công việc — cuộc sống không có nghĩa là lúc nào cũng chia đều thời gian cho hai phía, mà là sau công việc, con người vẫn còn đủ năng lượng để ngủ, chăm sóc bản thân, duy trì các mối quan hệ và sống một đời sống riêng ngoài vai trò nghề nghiệp”, chuyên gia kết luận.

Diệp Anh (tổng hợp)

Từ Khóa: