Kính Euclid mở ra kỷ nguyên phát hiện ngoại hành tinh qua ảnh chụp 60 triệu ngôi sao trong 26 giờ vào tháng 3/2025 giúp nhận diện vật thể mờ.

Cơ chế vi thấu kính trong phát hiện ngoại hành tinh

Một trong những phương pháp hiệu quả nhất để tìm kiếm các thế giới mới là quan sát ngôi sao chủ khi nó di chuyển phía trước một ngôi sao khác ở xa hơn. Thông qua hiện tượng vi thấu kính, lực hấp dẫn từ ngôi sao gần hơn sẽ bẻ cong ánh sáng của ngôi sao phía sau, khiến nó trở nên sáng rực rỡ một cách bất thường. Khi có một hành tinh quay quanh ngôi sao gần, lực hấp dẫn bổ sung của hành tinh đó sẽ tạo ra những biến động độ sáng đặc trưng hằng ngày.

Các nhà khoa học nhận định rằng ánh sáng uốn cong từ nguồn nền là công cụ tuyệt vời để nhận diện những vật thể vốn cực kỳ mờ nhạt như các hành tinh. Phương pháp này đã được ứng dụng thành công với kính James Webb để nghiên cứu các thiên hà cổ xưa nhất và nay được Euclid kế thừa tại trung tâm Ngân Hà. Việc quan sát tỉ mỉ vùng phình thiên hà cho phép giới thiên văn theo dõi hàng triệu ngôi sao cùng lúc để bắt gặp những khoảnh khắc vi thấu kính quý giá này.

Sự nhạy bén của các thiết bị hiện đại giúp loại trừ những tín hiệu giả đến từ các hệ sao nhị phân quay quanh nhau thay vì các hành tinh thực sự. Dữ liệu từ ảnh chụp của Euclid cung cấp cái nhìn sâu sắc về tốc độ di chuyển và khối lượng của các thiên thể tham gia vào quá trình vi thấu kính. Đây là bước chuẩn bị quan trọng để nhân loại tiến tới mục tiêu xác nhận hàng chục ngàn hành tinh mới trong vài năm tới thông qua các chương trình quan sát quốc tế hằng ngày.

Sự phối hợp giữa các đài quan sát không gian

Dữ liệu hình ảnh đồ sộ từ Euclid không chỉ có giá trị độc lập mà còn trở thành mục tiêu quan sát quan trọng cho kính viễn vọng Nancy Grace Roman của NASA. Dự kiến được phóng lên từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy sớm nhất vào cuối tháng 8, đài quan sát mới này sẽ kế thừa và phát triển những dữ liệu từ Euclid. Sự kết hợp giữa hai cỗ máy tinh vi này hứa hẹn sẽ mang lại những đột phá lớn trong việc xác nhận khối lượng và quỹ đạo hành tinh hằng ngày.

Kính viễn vọng Roman sẽ sử dụng tên lửa Falcon Heavy để tiến vào không gian, mang theo kỳ vọng phát hiện thêm khoảng 1.500 ngoại hành tinh bằng phương pháp vi thấu kính. Bằng cách đối chiếu các dữ liệu quan sát từ nhiều nguồn khác nhau, các nhà thiên văn có thể xác định chính xác những hành tinh di chuyển ngang bề mặt sao chủ. Việc hiệp lực giữa ESA và NASA cho thấy tầm quan trọng của hợp tác quốc tế trong việc chinh phục những bí ẩn của dải Ngân Hà bao la hiện nay.

Những quan sát đồng thời này giúp các nhà nghiên cứu đo lường chính xác hơn tốc độ di chuyển của các ngôi sao trong vùng trung tâm thiên hà vốn rất hỗn loạn. Quá trình này không chỉ làm giàu thêm danh sách các hành tinh mà còn giúp kiểm chứng các lý thuyết về sự hình thành hệ mặt trời khác. Nhân loại đang đứng trước ngưỡng cửa của một cuộc bùng nổ thông tin thiên văn, nơi mỗi bức ảnh từ Euclid đều có thể dẫn tới những phát hiện vĩ đại hằng ngày.

Phạm Mai (tổng hợp)

Từ Khóa: