Ngọc, 33 tuổi và Hiền, 35 tuổi ở Hoàn Kiếm, đang một mình gánh toàn bộ việc chăm sóc gia đình cho đến khi sức khỏe tâm thần không còn trụ nổi.

Cả hai đều được bác sĩ chẩn đoán mắc rối loạn sức khỏe tâm thần nghiêm trọng: Ngọc với stress mạn tính dẫn đến rối loạn giấc ngủ kéo dài, Hiền với rối loạn lo âu tổng quát (GAD). Đây là hậu quả trực tiếp của nhiều tháng gánh chịu toàn bộ công việc chăm sóc không được chia sẻ, trong khi xã hội vẫn gọi đó là “đảm đang”.

Ngày sinh nhật của Ngọc bắt đầu lúc 5h sáng, khi cô ôm con 3 tuổi sốt cao vào viện. Chiều muộn về nhà, cô tiếp tục chợ búa, bếp núc, dọn dẹp. Đến tối, thông báo trên điện thoại nhắc đến sinh nhật của chính mình — không ai trong nhà nhắc trước đó.

Chồng Ngọc biết vợ mất ngủ. Gần 5h sáng có lần anh tỉnh giấc, thấy cô vẫn thức bên con ốm. Anh muốn đỡ đần nhưng phải đi làm. Con chỉ quấn mẹ, hễ tỉnh là khóc đòi bế, và Ngọc lại gượng dậy, đôi mắt trũng sâu.

Hiền sáng hôm ốm đo được 38,4 độ C, giấu nhiệt kế vào ngăn kéo rồi chống tay ngồi dậy nấu bữa sáng. Nồi cháo sôi ngoài bếp, máy giặt báo xong, con trai 6 tuổi thúc mẹ làm nhanh để kịp trường. Chồng ra đi kịp dặn: “Em nhớ ăn uống, uống thuốc đầy đủ nhé” — nhưng không ai chuẩn bị bữa sáng cho cô.

Hiền là người duy nhất ghi nhớ lịch khám con, nhắc chồng uống thuốc, mua quà sinh nhật cho mọi người và thức trắng chăm người ốm. Chưa bao giờ có ai hỏi cô đã ngủ mấy tiếng.

“Tôi thấy mình như một cỗ máy”, Hiền nói với bác sĩ Trần Thị Hồng Thu, nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Tâm thần Ban ngày Mai Hương. “Hễ mọi người cần là tôi phải có mặt. Nhưng đến khi mình mệt mỏi, tôi cũng không biết dựa vào ai.”

Theo dữ liệu của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), phụ nữ toàn cầu dành thời gian cho công việc chăm sóc không lương cao hơn nam giới 2,5 lần mỗi ngày. Khi gánh nặng này kéo dài mà không có sự chia sẻ tương xứng, sức khỏe tâm thần bị bào mòn từng ngày — và phần lớn phụ nữ không nhận ra hoặc không dám thừa nhận.

Bác sĩ Thu chỉ ra rằng xã hội vẫn thường ngợi ca người phụ nữ đảm đang như một hình mẫu lý tưởng. “Đằng sau hình ảnh mạnh mẽ, tưởng chừng phi thường ấy là một thực tế ít được nhìn nhận — họ cũng là những con người với giới hạn về thể chất và cảm xúc, sức khỏe tâm thần cần được thấu hiểu và chăm sóc”, chuyên gia nói.

Theo TS.BS Bùi Phạm Minh Mẫn, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM – Cơ sở 3, burnout là trạng thái suy kiệt nghiêm trọng về cả thể chất và cảm xúc, hậu quả của stress mạn tính không được kiểm soát. Biểu hiện sức khỏe tâm thần bao gồm: rối loạn giấc ngủ, đau đầu căng thẳng, cổ vai gáy căng cứng, giảm tập trung, trí nhớ kém, dễ bùng nổ cảm xúc và vấn đề tiêu hóa do trục não-ruột bị tác động liên tục dưới áp lực.

Các tổ chức y tế quốc tế như WHO và American Psychological Association đã ghi nhận sức khỏe tâm thần, hội chứng kiệt sức của người vợ – người chăm sóc gia đình với các biểu hiện: cảm giác quá tải triền miên, cô đơn cùng cực, mất hứng thú với những hoạt động từng yêu thích và mất nhận diện bản thân ngoài các vai trò vợ, mẹ, người chăm sóc. Nếu không được can thiệp kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến rối loạn lo âu, trầm cảm lâm sàng hoặc rối loạn giấc ngủ cần điều trị y tế.

Để bảo vệ sức khỏe tâm thần các chuyên gia khuyến nghị phụ nữ cần liệt kê rõ ràng không chỉ công việc đang thực hiện mà còn cả gánh nặng tinh thần phía sau mỗi nhiệm vụ. Một việc tưởng đơn giản như “đưa con đi khám” thực ra bao gồm nhận ra dấu hiệu bệnh, tìm phòng khám, đặt lịch, sắp xếp công việc cá nhân, chuẩn bị hồ sơ, đưa đón, ghi nhớ lịch dùng thuốc và theo dõi tái khám. Khi toàn bộ quy trình được thể hiện rõ, các thành viên khác trong gia đình mới thấu hiểu một nhiệm vụ đang tiêu tốn bao nhiêu năng lượng.

Bùi Hà (tổng hợp) 

Từ Khóa: