TP HCM – Bác sĩ Giang Minh Nhật, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, cảnh báo xơ vữa động mạch – nguyên nhân hàng đầu gây nhồi máu cơ tim – đang xuất hiện sớm hơn ở người trẻ do nhiều yếu tố nguy cơ trong lối sống hiện đại.

Thông tin được bác sĩ Nhật đưa ra bên lề hội nghị khoa học kỹ thuật của Bệnh viện Nhân dân Gia Định ngày 01/8. Theo bác sĩ, quá trình hình thành mảng xơ vữa có thể bắt đầu từ tuổi vị thành niên và tiến triển âm thầm trong nhiều năm, nhưng khi kết hợp với hút thuốc lá, ít vận động, thức khuya, stress cùng các yếu tố nguy cơ khác, bệnh dễ dẫn đến nhồi máu cơ tim và đột quỵ ở độ tuổi ngày càng sớm.

Bác sĩ Nhật cho biết xơ vữa động mạch là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong tim mạch trên thế giới. Phần lớn ca tử vong do bệnh tim mạch liên quan đến nhồi máu cơ tim, mà nguyên nhân chính là mảng xơ vữa hình thành trong lòng động mạch.

Đây là bệnh lý toàn thân, có thể xảy ra ở động mạch vành nuôi tim, động mạch não hoặc động mạch ngoại biên. Khi mảng xơ vữa kết hợp với hút thuốc lá, đái tháo đường, tăng huyết áp, tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm hoặc một số đột biến gene, quá trình phát triển sẽ nhanh hơn.

Theo bác sĩ Nhật, đa số trường hợp xơ vữa động mạch đều có dấu hiệu cảnh báo nhưng người bệnh thường bỏ qua. Nếu xơ vữa xảy ra ở động mạch vành, triệu chứng điển hình là đau thắt ngực khi gắng sức như leo cầu thang, tập thể dục hoặc mang vác nặng, song nhiều người trẻ cho rằng đây chỉ là đau cơ nên không đi khám. Khi xem lại bệnh sử của các bệnh nhân nhồi máu cơ tim, đa số đều từng xuất hiện cơn đau thắt ngực trước đó nhưng không được chú ý.

Nếu xơ vữa ở động mạch não, người bệnh có thể đau đầu, chóng mặt hoặc ngất. Trường hợp xơ vữa động mạch chi dưới thường gây đau căng bắp chân khi đi bộ xa hoặc lên dốc, giảm khi nghỉ.

Bác sĩ Nhật cho biết hiện chưa có phương pháp đảo ngược hoàn toàn mảng xơ vữa đã hình thành. Điều trị chủ yếu nhằm phát hiện sớm để làm chậm quá trình tiến triển, đồng thời dùng thuốc giúp mảng xơ vữa ổn định hơn, giảm nguy cơ nứt vỡ và hình thành cục máu đông gây nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ. Chỉ một số trường hợp đặc biệt mới được can thiệp bằng phẫu thuật lấy mảng xơ vữa.

Không phải ai cũng cần tầm soát chuyên sâu. Người chưa từng bị nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ nên được bác sĩ đánh giá nguy cơ tim mạch qua tuổi, giới, huyết áp, đường huyết, mỡ máu trong lần khám sức khỏe định kỳ; nếu nguy cơ thấp, chỉ cần duy trì lối sống lành mạnh, còn người có nguy cơ từ trung bình trở lên có thể được chỉ định thêm xét nghiệm chuyên sâu để phát hiện xơ vữa giai đoạn sớm.

Nhiều bệnh viện hiện có phương tiện chẩn đoán như đo chỉ số cổ chân – cánh tay, chụp cắt lớp vi tính động mạch vành để đánh giá điểm vôi hóa mạch vành. Đây là dấu hiệu giúp phát hiện xơ vữa ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng.

Về điều trị, bác sĩ Nhật nhấn mạnh cần kiểm soát đồng thời nhiều yếu tố nguy cơ: người tăng huyết áp phải kiểm soát huyết áp tốt, người rối loạn mỡ máu cần đưa cholesterol LDL về mức mục tiêu, người đái tháo đường phải kiểm soát đường huyết, người béo phì cần giảm cân. Việc can thiệp đồng thời nhiều yếu tố giúp làm chậm quá trình tiến triển của mảng xơ vữa hiệu quả hơn so với chỉ điều trị một yếu tố đơn lẻ.

Về phòng bệnh, vận động thể lực được xem là biện pháp quan trọng nhất. Bác sĩ khuyến cáo mỗi người nên tập luyện cường độ trung bình ít nhất 150 phút mỗi tuần, tương đương 30-40 phút mỗi buổi, tối thiểu ba buổi một tuần; đồng thời duy trì cân nặng hợp lý, hạn chế muối nếu tăng huyết áp, giảm tinh bột và đường nếu mắc đái tháo đường, bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia.

Theo bác sĩ Nhật, nhiều người vẫn lầm tưởng chỉ người thừa cân mới bị rối loạn mỡ máu. Thực tế, mỡ máu chịu ảnh hưởng của cả yếu tố di truyền lẫn lối sống, nên người gầy vẫn có thể mắc bệnh nếu mang gene bất lợi hoặc ít vận động.

Ở người trẻ, khoảng cách giữa nhận thức và thực tế đang khiến bệnh diễn tiến âm thầm. Ít vận động, ngồi nhiều, hút thuốc, uống rượu bia, cùng stress, trầm cảm và mất ngủ kéo dài đều làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, đái tháo đường, nhồi máu cơ tim và đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch – trong khi phần lớn các dấu hiệu cảnh báo ban đầu vẫn tiếp tục bị bỏ qua.

Hà Lê (tổng hợp)

Từ Khóa: